İskilip Kalesi:

Yüz metre yüksekliktedir. Üç tarafı
kayalarla çevrilidir. Yalnız kuzeybatı kısmı girişe elverişlidir.
Etrafı surlarla çevrilidir. Dört yanında burçlar
bulunmaktadır. Kalenin güneye bakan kısmında bir
kapısı vardır. Kalede iki gizli yol bulunmaktadır. Birisi
Büyük Câmi yönünde, birisi de Tabakhane mahallesine
çıkmaktadır. Kalenin kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir.
Osmancık Kalesi: Eski Osmancık ilçesinin
doğusunda çok dağlık olan kandiber denilen kalenin
içerisinde kurulmuştur. Surlarının uzunluğu 2500 m.,
yüksekliği 27,5 m.dir. Kalenin-ne zaman ve kimler ta rafından
yapıldığı bilinmemektedir. Kale içerisinde kayaları
oymak suretiyle yapılmış bir hamam harabesibulunmaktadır.Köprüler: Koyun Baba Köprüsü: İkinci Bâyezid
zamanında yapılmıştır. Köprü yapılmadan önce Kızılırmağın yatağı değiştirilmiş tabanına 2.2,5 km. uzunluğunda
büyük taşlarla döşenmiştir. 1486’dan 1491 yılına
kadar devam etmiştir. (205) m. uzunluğunda (7.50)m
genişliğinde en yüksek gözü (25) m. onbeş gözlü çok
muazzam bir sanat eseridir. Diğer ismi “T aşköprü”dür.
Merkezde Olan Câmiler: Ulu Câmii (Câmii Kebir):
Çorum’un en büyük câmiidir. Çorum birçok depremlere
uğramış, bazısında çok zarar görmüştür. Bu sebeple
Çorum Camileri de bu depremlerden zarar görmüştür.
Ulu Câmi’de zarar gören câmilerden birisidir. Minberinin
kapısı üstünde 706 senesi Safer ayının onuncu
günü (1306) Ağustos yazısı bulunmaktadır. İkinci Bâyezid
zamanında 1509’da meydana gelen depremde
(Küçük kıyamet) ve Yavuz Sultan Selim zamanında
1514’de şehrin üçte biri zarar görüp, Ulu Câmiin yıkıldığı
yazılmata ise de, bu depremden sonra câmiin onanım
veya yeniden yapıldığına dair hiçbir haber yoktur.
Osmanlı padişahı Üçüncü Selim zamanında 1793 (H.
1208) yılında depremden tekrar yıkılan Ulu Câmii Cebbarzade
Süleyman Bey ile oğlu Abdülfettah Bey zamanında
yapılmak suretiyle bugünkü şeklini almıştır. Bir
söylentiye göre câmi içindeki direklerin Kürtpmarı yöresinden
kesilip getirildiği söylenilmektedir. Ulu Câmiin
bu yapılışı 1810 (H.1225) yılında bitmişti. Sülüs yazı ileyazılmış iki kitabesi vardır.Veli Dede isimli bir zat. Cuma namazı kılınırken’
“Ey ahali câmii hemen boşaltın. Durmayın” der. Câmii
boşaltan halk şiddetli bir depremin olduğuna şahit olur.
Hamid Câmii: 1561 (H.969) yılında Hüseyin oğlu Rüstem
Bey tarafından yapılmıştır. İnayet Câmii: 17. asır
Osmanlı eseridir. Kubbeli Câmii: Osmanlı devri eseridir.
Hıdırlık Câmii: Eshab-ı Kiram’dan Suheyb-i Rumi’ye
saygı nişanesi olmak üzere ilk defa Hıdır oğlu Hayreddin
tarafından bir câmi yaptırılmıştır. Beşiktaş muhafızı
olan Çorumlu Yedi-Sekiz Haşan Paşanın Suheyb-i
Rumi’den bahsetmesi ve yardım istemesi üzerine padişah
İkinci Abdülhamid’in emirleri üzerine şimdiki câmi
ve türbe yapılmıştır. Kitabesi vardır. İskilip ilçesindeki
Câmiler: Şeyh Muhiddin Yavsi Câmii: Ebussuud Efendinin
babası Şeyh Yavsi tarafından tek kubbeli olarak
yapılmış, daha sonra Ebussuud Efendi tarafından ekleme
yapılarak câmi büyütülmüştür. Câmi yanında Ebussuud
Efendi tarafından yaptırılan babasının türbesi vardır.Şeyh Yavsi’nin dikmiş olduğu karaağaç halen câmiin
bahçesinde mevcuttur.
Büyük Câmii; 1839’da yapılmıştır. Tabakhane
Câmii: Şeyh Muhiddin Yavsi’nin damadı Şeyh Habib
yaptırmıştır. Yeni Câmii: Kazasker Cafer Efendi yaptırmıştır.
Alaca ilçesindeki Câmiler: Eski Câmi 1763
(H .l 177) yılında kubbealtı vezirlerinden Ömer Osman
Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Osmancık’ta Osmanlı sivil mimarisinin güzel örnekleri
vardır. Akşemseddin Câmiini F atih’in Hocası
Akşemseddin yaptırmıştır. Şeyh Câmii. Ciğer Câmii,
Hızırzade Mehmed Paşa Câmii, tarihi ve mimari kıymet
taşır. Kargıda Mihri Hatun Câmii, Mecitözü’nde
Elvançelebi Köyü Câmii tarihi eserlerdir. Osmancık’
taki İmaret Câmii (Koca Mehmed Paşa Câmii) İkinci
M urad’ın veziri koca Mehmed Paşa tarafından 1430
senesinde yaptırılmıştır. Selçuklu tekniği hakimdir,
kapısı cevizden olup üzerinde çok zarif ve şanatkârâne
bir işçilikle işlenmiş oyma süslemeler vardır. Granit
taştan yapılı mihrabın geometrik süsleri çok güzeldir.
Câmii yanında imaret vardır. Dördüncü Murat Bağdat
seferinden dönerken ailesi Mihrihatun Kargı’da vefat
edince, buraya Mihrihatun Câmii ve Hamamı yaptınlmıştırHalen hamam olarak kullanılmaktadır. Ali Paşa
Hamamı: (Yeni Hamam) Çarşı içinde saat kulesi
yanında bulunmaktadır. En büyük hamamdır. Erzurum
Beylerbeyi olan Ali Paşa tarafından 1573 yılında
yapılmıştır. Halen hamam olarak kullanılmaktadır.
Paşa Hamamı (Tacettin Paşa Hamamı): Çöplük semtinde
bulunân bu hamam Taceddin İbrahim Paşa bin
Hacıbey (Tacizade) tarafından 1484 yılında yaptırılmıştır.
Halen hamam olarak kullanılmaktadır. Çavuş
Hamamı: Mustafa Ali Efendi tarafından 1595 yılında
Emir Ahmed mahallesinde y aptırmıştır. Şimdi
hamam olarak kullanılmaktadır.
İskilip’te Deri ve Sabak Hamamı (Fatih devrine ait),
Osmancık’ta Kara Mehmed Paşa’nın yaptırdığı 2
hamamdan Köprübaşı’ndaki yıkılarak polis karakolu
yapılmıştır. Sungurluoğlu hamamını 1756’da Sunguroğlu
Mehmed Bey yaptırmıştır. Kaplıca ve İçmeler:
Arak ve Kareciviran Madensuyu ile Laçin Hamamı
idrar yolları hastalığına iyi gelir. Manastır İçmesi, Gökçedoğan
Madensuyu ile Figani Hamamı çeşitli hastalıklara
iyi gelir. Çayköy ve Meşe ılıcaları çok faydalıdır.
Gezilecek Yerleri: Belediye Parkı: 40 bin m2lik bir
sahada ağaçlı, çiçekli bir mesire yeridir. 1884’de K aymakam
Mahmut Bey yaptırmıştır. Kuş Sarayı: Çorum’a 20
km. uzaklıktadır. Ağaçlık, sulak bir mesire yeridir. Köse
Dağı: Çorum’a 23 km. uzaklıkta, 1700 m. yükseklikteki
Köse Dağın sırtları güzel bir yayladır. Çam ağaçları bol
ve lezzetli suları vardır. Kızılırmak kuşbakışı görünür.
Çatak: Çorum’a 20 km. uzaklıkta orman içi bir mesire
yeridir. Keklik ve üveyik av kuşlan çoktur. Hacılar
Hanı çamlığı ve park ormanı (Çorum-Samsun yol üzerinde)
güzel mesire yerleridir.
İlçeleri
Çorum ilinin biri merkez (Çorum) olmak üzere 8
ilçesi vardır. Merkez: 1980 nüfus sayımına göre toplam
nüfusu 168 bin 985 olup, bunun 75 bin 726’sı kentlerde
ve 93 bin 259’u köylerde yaşar. Yüzölçümü 2478 km2 ve
nüfus yoğunluğu 68’dir. Merkez bucağına bağlı 136,
Cemil Bey Bucağına bağlı 22, Laçin Bucağına bağlı 16
ve Şeydim Bucağına bağlı 34 köyü vardır.
Alaca: 1980 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 56
bin 724 kişi olup, bunun 15 bin 649 kişisi ilçe merke-
Barajdan bir görünüş.zinde, 41 bin 075 kişisi de köylerde yaşar. Yüzölçümü
1371 km2dir. Km2ye 41 kişi düşmektedir. Alaca ilçe
merkezine bağlı 99 köyü vardır. Yüksekliği 930 m. olan
Çorum’un en yüksek ilçesidir. Eski adı Hüseyenabaddır.
Ekonomisi tarıma dayanır. İlin tahıl ambarıdır.
Ayrıca keten, kenevir ve baklagiller yetişir. Alacahöyük
ilçeye 15 km. uzaklıktadır. Alaca ovası üzerindekurulmuştur.
2 0