MAHFİL

MAHFİL; Aim. Galerie (f), in einer moschee, Fr.
Place (f) ou galerie (f) haute dans un mosque,
İng. Gallery in a mosque. Câmilerde etrâfı parmaklıklarla
çevrilmiş yâhut yerden yüksek yapılmış
olan yerin adı. “Mahfel” de denir. Câmilerdebir mekân temin etmek ve duvar boşluklarına bir
hareket vermek üzere, muhtelif cephelerine sütunlar
üzerinde mahfeller yapılmıştır. Pâdişahlar
için yapılmış olanlarına “Mahfel-i Hümâyûn” veya
“Hünkâr Mahfeli”, müezzinler için yapılmış
olanlarına da “müezzin mahfeli” denmiştir.
Hünkâr mahfili veya mahfil-i hümâyûn:
Pâdişahlar tarafından yaptırılmış ve “Selâtîn” adı
verilmiş olan câmilerde, pâdişâhların namaz kılmaları
için ayrılan yerin adıdır. Câminin yüksek yerine
yapılır ve etrâfı da kafesle kapatılırdı. İlk câmilerde
hükümdârlar için böyle bölümler görülmemektedir.
Osmanlılar devrinde en kıymetli ve en
güzel hünkâr mahfeli, Bursa Yeşil Câmidedir. Mîmârîsi,
zeminden duvarlarına kadar olan nefis çinileri
ve dış cephedeki eyvanı ile emsalsiz bir şaheserdir.
Sultanahmed hünkâr mahfeli de, oyma ve
kabartma, süslemeli mermer korkuluklu, yeşil süslemeli
mihrâbı, duvar çinileri, sedefli kapılarıyla
pek sanatkârane bir eserdir. Hünkâr mahfelleri,
son devir câmilerinde de türlü şekillerde yapılmış
ve etrafı sanatkârane kafeslerle çevrilmiştir. Bu
kafes penceresinin açılması, hükümdârın geldiğini
bildirirdi.
Yeni Câmi ile Sultan Ahmed Câmiinde pek
kıymetli kasırlar da yapılmıştır. Son asırlarda, bu
kasırlar ve direkler çeşitli şekiller almıştır.
Müezzin mahfeli: Müezzinlerin, son cemaat
yerlerinde, namaz kılanlara, imâmın tekbirlerini
tekrar ederek, cemaate uymalarını sağlamak için,
câminin arka kısmında bulunan yerin adıdır.
Bilhassa büyük câmilerde müezzinlerin vazife
görmeleri için yapılan bu mahfeller binânm en
elverişli yerine yerleştirilmiştir. Büyük câmilerde,
son cemaat yerindeki ve hattâ dış (şadırvan) avlusundaki
cemâate de imâmın tekbirlerini duyurmak
üzere cümle (giriş) kapısının yanlarında veya
“sermahfil”de yapılmış olan cumba şeklindeki
çıkıntılara da “mükebbire” veya “mükbire” yâhut
“mi’zene” adı verilir. Süleymâniye, Edirne Selimiye,
Sultanahmed câmilerinde, mihrâba yakınbir kısma sütunlar üzerine oturtulmuştur. Bâzı câmilerde,
cümle kapısı önündedir.