MAHMÛD ŞEVKET PAŞA

MAHMÛD ŞEVKET PAŞA; son devir Osmanlı
sadrâzamı ve Hareket Ordusu kumandanı.
1856 yılında Bağdat’ta doğdu. Babası Basra mutasarrıfı
Kethüdâzâde Süleymân Beydir. Mahmûd
Şevket, ilk öğrenimini Bağdat’ta yaptı. Sonra İstanbul’a
gelerek askerî okulda tahsilini tamamlayıp,
1882’de kurmay yüzbaşı olarak orduya katıldı. Almanya’da
dokuz yıl, Fransa’da bir müddet kalarak,
batı kültürünü öğrendi. Bu sırada zırhlı kuleler ve
ateşli silâhlar hakkında incelemelerde bulundu.
190l ’de paşa olduktan sonra Mekke-i mükerreme
ile Medîne-i münevvere arasında telgraf hattı
döşetme vazifesiyle Hicaz’a gönderildi. Orada
fazla kalmayıp, tekrar İstanbul’a döndü. 1905’te
Kosova Vâliliğine getirildi. 1908’de İkinci Meşrûtiyetin
îlânından sonra Üçüncü Ordu komutanlığına
kısa bir müddet sonra da Rumeli Vilâyeti
Müfettiş-i Umûmiliğine getirildi. 31 Mart Vak’ası
üzerine toplanan ve Hareket Ordusu adı verilen
birliklerin başına geçerek, İstanbul’a geldi. Sultan
Abdülhamîd Hanın tahttan indirilmesinde önemli
rol oynadı. İstanbul’a hâkim olduğu bu sırada örfî
idâre îlân ederek, suçlu-suçsuz demeden İttihatçılara
ve kendisine muhâlif pekçok kimseyi
îdâm ettirdi. Etrafında topladığı pekçok Balkan
çetecisiyle saraya girerek, kıymetli eşyaları yağmaladı.
Hâzineyi, asırlardan beri toplanmış olan
kıymetli yâdigârları ve dünyânın en zengin kütüphânelerinden
olan saray kitaplığını yağma ettirdi.
Abdülhamîd Hana düşmanlığıyla tanınan
Tevfik Fikret bile bu yağmaya dayanamayıp “Hânı
Yağma” adlı şiirini yazdı. Netîcede Mahmûd
Şevket Paşa, 1909’da kurulan Hakkı Paşa kabînesinde
harbiye nâzın oldu. Fakat hizmet ettiği İttihat
ve Terakkî Partisinin baskısı ile çok geçmeden,
istifâ etti. Balkan Harbi sırasında Alasonya ordu
komutanlığına getirildiyse de, bu vazifeyi kabul
etmedi. Bu durum, o zamanki aydınlar arasında
îtibârım gölgeledi. Balkan Harbinin en şiddetli
zamanında siyâsî menfaat düşüncesi ile yapılan
Bâbıâlî Baskınından sonra, Enver Beyin telkini
ile 23 Ocak 1912’de sadrâzam oldu. Ancak
Mahmûd Şevket Paşanın bu büyük nüfuzu ve kendi
başına hareketleri parti içinde kendisine karşı
muhâlif bir grubun doğmasına yol açtı. Nitekim Paşa,
11 Haziran 1913’te arabasının içinde tabanca ilevurularak öldürüldü. Suikastın esâsı aydınlanmamış,
fakat bundan istifâde eden İttihatçılar, muhâliflerini
asma fırsatını bulmuşlardır.
Mahmûd Şevket Paşa, Arapça, Almanca ve
Fransızca bilirdi. Askerî konular ile cebir, geometri
üzerine yazdığı kitapları vardır. Devlet-i
Osmâniyye’nin Bidâyet-i Te’sisinden Şimdiye
Kadar Osmanlı Teşkilâtı ve Kıyâfet-i Askeriyye
adlı eseri üç cilt olup, yayınlanmıştır.