MANGAN

MANGAN; Aim. Mangan (n), Fr. Manganese
(m), İng. Manganese. Tabiî olarak oksit, karbonat
ve silikat hâlinde dağılmış olarak bulunan, metalik
bir element. En önemli bileşiği Mn02, 1774’e
kadar bir demir bileşiği olarak biliniyordu. Ancak
bu târihte K.W.Scheele tarafından yeni bir element
ihtivâ ettiği keşfedildi. 1856 yılına kadar
mangan ticârî bir önemi hâiz değilken (yokken), Sir
Henry Bessemer tarafından çeliğe bir katkı maddesi
olarak katılarak önem kazandı. Aşağı yukarı
her bir ton çelik için 7 kg kadar mangan kullanılmaktadır.
Özellikleri: Mangan, gümüş parlaklığında,
sert ve kırılgan bir metaldir. Toz hâline getirilebilir.
Erime noktası 1245°C, kaynama noktası
2150°C’dir. Özgül ağırlığı 7,43 g/cm3tür. Mn sembolüyle
gösterilip, atom numarası 25, atom tartısı
54,938’dir. Elektron düzeni (Ar) 3d54S2dir. Bileşiklerinde
1+, 2+, 3+, 4+, 5+, 6+ ve 7+ değerliklerini
alabilir. 2+ değerlikli oksidi oldukça bazik
olup, zayıf asitlerde, mangan tuzlarını verecek
şekilde çözünür. MnO, daha yüksek oksidasyon sayısındaki
oksitlerin, indirgen atmosferde, ısı ile kısmen
indirgenmesiyle veya metalin oksitlenmesiyle
elde edilir. Manganın, 2+ ve 6+ değerlikli tuzları,
çözeltiler içinde, diğer tuzlarından daha kararlıdır.
Bulunuşu: Mangan tabiatta proluzit (Mn02),
manganit (Mn20 3.H20), hausmannit (Mn30 4) gibi
oksit mineralleri şeklinde ve mangan silikat
(MnSi03), mangat spat (MnC03), mangan sülfür
(MnS) şeklinde bulunur.
Elde edilişi: Saf mangan alüminotermi yöntemiyle
elde edilir:
3 Mn30 4+8A1—–—4Al20 3+9Mn
Bundan başka, mangan (II) sülfat (MnS04)
çözeltisinin elektrolizinde, katotta mangan ayrılır.
Manganın en çok elde edildiği yol ise proluzitinsıcaklıkta
yapılan bu işlem sonunda mineralde bulunan
demiroksit de indirgeneceğinden ferromangan adı
verilen % 80 mangan, % 15 demir ve % 3 karbon
ihtivâ eden bir alaşım meydana gelir. Zâten çelik
îmâlinde ferromangan olarak kullanılır.
Kullanılışı: Mangan saf iken dış etkilere karşı
her ne kadar dayanıklı değil ise de meydana getirdiği
alaşımların mekanik özellikleri bu metale
kullanım imkânı sağlamıştır. Normal (% 1)
manganlı çelikler yanında yüksek (% 11-14) manganlı
çelikler de yapılmaktadır. Bu yüksek oranlı
çelikler çok sert olup, mineral öğütme değirmenleri,
cevher delme için matkap uçları yapımında
kullanılırlar. Mangan; MnC3 (Karbür) şeklinde,
font içinde de bulunur ve ona sertlik verir.
Bakır ile hâsıl ettiği alaşım % 5,5 mangan ihtiva
ettiğinde sıcaklık değişmeleri ile mekanik özelliklerinde
çok az değişme gösteren bir malzeme
ele geçer.
KMn04 (Potasyum permanganat), bakterileri
öldürmek için de kullanılır.
Biyolojik önemi: Mangan vücutta çok az bulunur.
Kısırlığı önlediği bilinmektedir. Ayrıca kalsiyum
ve fosfor metabolizmasında rolü vardır. Gıdalardan
başlıca baklagillerde, tahıllarda, kuru
yemişlerde ve bazı yeşil sebzelerde bulunur.