MANOMETRE

MANOMETRE; Aim. Manometer (n), druckmesser
(m), Fr. Manometre (m), İng. manometer.
Gaz veya sıvı akışkanların basıncını ölçmek için
kullanılan bir âlet. U şeklindeki bir borudan meydana
gelir. Boru içinde bulunan sıvı, akışkan tarafından,
uygulanan basınca bağlı olarak seviye
değiştirir. İki koldaki seviye farkı önceden hazırlanan
ölçekli bir cetvelde ölçülerek basınç bulunur.
Civalı barometre, açık hava basıncını ölçmek
için kullanılan basit bir manometreden ibârettir.
G
enel olarak iki türlü manometre vardır: Sıvı
manometre, metal manometre.
Sıvı manometreler: Açık uçlu ve kapalı uçlu
olmak üzere ikiye ayrılırlar. Açık uçlu manometrenin
bir kolu basıncı ölçülecek gaza bağlı, diğer
ucu ise atmosfere açıktır. Açık hava basıncı bu
uca etki eder. Bu tip manometrede gaz basıncı ile
açık hava basıncı arasındaki fark ölçülür. Bu basınca
rölatif (izâfî) basınç veya sayaç (ölçüm) basıncı
denir. Gazın basıncına (p) mutlak basınç denir.
p= PA+h./.g veya p-pA= h ./.g dir.Kapalı uçlu manometrede, atmosferle bir irtibat
olmadığı için gazın direkt olarak hakikî basıncı
(mutlak basıncı) ölçülür. Manometredeki sıvı yükselmesi
h’ ise gazın mutlak basıncı p= h* g .g’dir.
İçerisinden sıvı akan boru, daralma ve genişlemelere
uğruyorsa hızdaki değişmelerle berâber
basınçta da değişme meydana gelir. Venturimetre
denilen bu âletle basınç farkı ölçülüp, akışkanın hızı
ve debisi bulunur. Boru çapı artarken hız azalır,
fakat basınç yükselir. İşte büyük çaptaki basınç
ile küçük çaptaki basınç arasındaki fark, manometre
ile ölçülür. Böyle iki nokta arasındaki basınç
farkını gösteren manometrelere “diferansiyel manometre”
denir.II- Alçak basınçları ölçmek için kullanılan kapalı
uçlu manometre.
Metal manometre: İçinde, basıncı ölçülecek
gazın bulunduğu kapla birleştirilmiş olan elastik ve
metal bir borudan müteşekkildir. Basınç yükselince
boru kavisi düzelmeye çalışır ve uygun bir düzenle
boru ucunun hareketi, göstergenin hareketine
dönüştürülür.
Metal manometreler, civalılar ile mukayese
edilerek ölçeklenirler. Sağlam, kullanışlı ve çok
büyük basınçları ölçmeye elverişli âletlerdir. Bâzı
özel işlerde yazıcı olanları da kullanılır. Metal manometreler,
endüstride, cıvalılara nazaran daha çok
kullanılır.
Civalı tansiyon âletleri (sphygmomanometer)
açık tüp manometresi gibi U borusu içindeki cıva
seviyesi değişimi takip edilerek kullanılır. Tansiyon
âletinin açık kısmına lâstik bağlı olup, borunun
diğer ucu tansiyonu ölçülecek kola geçirilen manşete
bağlı insanın koluna sarılır. Manşet puar denilen
lastik pompa ile basınç uygulanır. Uygulanan
basınçla civa seviyesinde değişme olur. Uygulanan
basınç, koldan geçen atardamarın basıncına eşit
olduğunda, cıva seviyesi insanın tansiyonunu gösterir.
Diğer tip tansiyon manometrelerinde de kol
atardamarının basıncına eşit basınç, dâiresel kadran
üzerinde dönen ibre ile de ölçülür. Ayrıca elektronik
olarak basıncı bildiren sistemler de geliştirilmiştir.
Bisiklet lâstiğinde 2 atm., otomobil lastiğinde
3-5 atm., buhar kazanlarında 10-15 atm., buhar
türbininde 30 atm., top namlularında 1000 atm.
kadar gaz basıncı vardır.