MANYETO

M AN Y E TO ; Aim. Elektromagnet (m), Fr.
Magneto (f), İng. Magneto. Yüksek voltaj veren
küçük alternatif akım jeneratörü. Çalışması, kapalı
devrelerin içinden geçen magnetik akı değişimine
indüksiyon akımı ile cevap vermeleri prensibine
dayanır. Yapılarına göre çeşitli tipleri vardır.
Yapısı: İndüksiyon akımının meydana geldiği
bobinler, kalıcı bir mıknatısın iki kutbu arasında
dönebilen armatürde bulunur. Alt bobin, dışı yalıtılmış
kalın bakır telden meydana gelmiş birkaç
yüz sargılı bir bobindir. Üst bobin ise, ince telden
yapılmış binlerce sargılıdır. Bobinlerin bir uçları
irtibatlıdır. Alt bobinin diğer ucu toprağa, üst bobinin
diğer ucu ise akım toplayan iletken fırçanın
temas ettiği bir pirinç bileziğe bağlıdır. Alt bobinin iki ucu arasına, bobinler manyetik akıya dik olduğunda
devreyi açacak bir platin ve kıvılcımları
önleyen bir kondansatör yerleştirilmiştir.
Manyetolar, bâzı içten yanmalı motorların
ateşleme tertibatlarında, yüksek voltaj (gerilim) deneylerinde
ve pilsiz veya akümülatörsüz flaş ışıklarını
elde etmede ve likid petrol gazı (havagazı)
ile çalışan çakmak ve şofbenlerin ateşleme tertibatı
gibi değişik yerlerde kullanılırlar. Bundan başka
dönen bir şafta veya bir düzene bağlandıklarında,
ürettikleri elektriksel gerilim, dakikadaki devir
sayısı veya dönme hızı ile orantılı olduğundan
elektriksel takometre (devir sayısı ölçen= devirmetre)
olarak kullanılırlar.
Manyetolarda, gerekli yüksek şiddete sâhip
manyetik alanı elde etmek için önceleri at nalı
şeklinde ağır ve büyük mıknatıslar kullanıldığından
oldukça hantal olurlardı. Günümüzde ise kuvvetli
alniko mıknatıslar kullanılarak yüksek verimli,
küçük manyetolar yapılabilmektedir.
Manyetoda, mıknatısların kutupları arasındaki
dâiresel boşlukta armatür hareket eder. Bâzı
türlerinde armatür sargısı alışılagelen şekilde toplama
halkalarına bağlıdır ve akım bu halkalardan
fırçalar yardımıyla alınır. Diğer bâzı türlerindeise yumuşak demirden yapılmış sargısız bir rotor,
kutuplar arasında dönerek manyetik akıda dalgalanmalar
meydana getirir; bu da kalıcı mıknatısların
üzerindeki sargılarda voltaj meydana getirir.
Kalıcı mıknatıstan yapılmış bir rotor, yumuşak demirden
yapılmış bir manyetik devrenin kutupları
arasında döndürülerek, bu manyetik devrenin kolları
üzerindeki sargılardan voltaj elde edilir. Bâzı
manyetolarda hareketli parça, sürekli bir dönme
yerine bir titreşim veya ileri geri sallanma hareketi
yaparak da elektrik gerilimi elde edilir.