WESTERN

(amerikanca söze). 1. Amerika kıtasının Uzak Batı’sında (Far West) geçen olayları (özellikle 1840 ve 1900 tarihleri arasında) anlatan ve Kızılderililerin elinde bulunan toprakların ele geçirilmesinden bazı dönemleri ele alan film. (Bk. ansikl. böl.) —2. Bu filmlerden oluşan sinema türü. —ANSİKL. Büyük bir bölümüyle ulusal olaylardan kaynaklanan konularıyla vves- tern çok belirgin biçimde bir amerikan türüdür. VVestern, heyecan uyandırıcı sahneler uğruna bu efsanevi türü yozlaştıran değişik ülkelerin birçok yönetmeni tarafından denendi (vvestern-spaghetti). Sinema tarihin ilk önemli westerni (The Great Train Robbery, Edwin S. Porter) 1903’te gerçekleştirildi. Türün gösterdiği başarı halk tarafından tutulan küçük filmlerin hızla çoğalmasına neden oldu. Konuların birbirine olan benzerlikleri çağının “ konularınındeğil, yalnız atların değiştiği filmler” deyişinde dile geldi. 1910’lu yıllarda yeni doğan Hollyvvood’da vvestern baş tür oldu ve ilk western yıldızları (William S. Hart ve Tom Mix) ortaya çıktı. 1920’den sonra özellikle iki yönetmen kendini kabul ettirdi: James Cruze (The Covered Wagon, 1923) ve John Ford Demir at (The Iron Horse, 1924). Sesli sinemaya geçildikten sonra ikinci dereceden bir halk türü olarak kabul edilen vvestern en seçkin yapıtlarını (The Big Trail [Raoul Walsh], 1930; Union Pacific [Cecil B. De Mille], 1939; Cehennemden dönüş [The Stagecoachj John Ford], 1939) gerçekleştirdi. O zamandan beri hemen hemen tüm büyük yönetmenler (VVİlliam Wyler, Fritz Lang, VVİlliam VVelIman, John Ford, Raoul VValsh, King Vidor, Hovvard Hawks, Henry Hatha- way, Delmer Daves, Fred Zinnemann, George Stevens, Anthony Mann, John Stur- ges, Nicholas Ray, Robert Aldrich, Robert Wise, Richard Brooks) batı efsanesini kendi tarzlarında işlediler. 1950’li yılların sonlarında amerikan film üretiminde vvester- nin niceliksel payı azaldı (İkinci Dünya sa- vaşı’nın ertesinde film üretiminin % 25’ini oluşturuyordu) ve filmlerin giderek kültür düzeyi yükseldi. En iyi vvestern yönetmenleri (Sam Peckinpah, Arthur Penn, Monte Hellman, Sydney Pollack, Robert Alt- man) bu uçsuz bucaksız alanlarda geçen altın efsaneyi sorgulamaya başladılar, halk kahramanlarını (general Cüster, Billy the Kid, Buffalo Bili) mitlerden arındırarak, çoğu kez simgesel ve sosyo-politik meseller olan efsane karşıtı (bazen kızılderili yanlısı) çalışmalar gerçekleştirdiler. 1970′ ten sonra amerikan film üretiminde vvestern yavaş yavaş kaybolmaya başladı ve yerini gene halk tarafından tutulan başka türlere bıraktı.