4. Mahkemeler:

islâmda nazari olarak mahkemeler hür ve müstakildir, hâ­k i m l e r i b a ğ l a y a n ş e y y a l n ı z c a k a n u n l a r v e – k e n d i l e r i m ü c t e h i dd e ğ i l i s e l e r – m ü c t e h i d l e r i n i c t i h a d l a r ı d ı r . H â k i m l e r , k a z a y e t k i ­s i d e k e n d i s i n e a i t b u l u n a n d e v l e t b a ş k a n m ı t e m s i l e d e r l e r v ed e v l e t b a ş k a n m m b u n l a n a z i l y e t k i s i v a r d ı r ; a n c a k d e v l e t b a ş ­k a m d a K u r ’â n – ı K e r i m , S ü n n e t v e Ş ü r â ö n ü n d e s o r u m l u d u r ,h e s a p v e r m e d u r u m u n d a d ı r . İ s l â m t a r i h i b o y u n c a g e r e k e n s a ­y ı v e ç e ş i t t e m a h k e m e k u r u l m u ş , g ö r e v y a p m ı ş t ı r . B a ş l a n g ı ç t ai d a r e v e k a z â a y n ı ş a h ı s t a t o p l a n d ı ğ ı h a l d e z a m a n l a b u n l a r b i r ­b i r i n d e n a y r ı l m ı ş , b ü y ü k , ö n e m l i , t a r a f l a r ı b a k ı m m d a n h ü k ü mv e i c r a d a g ü ç l ü k b u l u n a n d â v a l a r i ç i n « d î v â n u ’l – m e z â l i m » i s ­m i y l e a y n m a h k e m e l e r k u r u l m u ş t u r . İ s l â m d i n i a d â l e t i n t e v z i i ­n i e m r e t m i ş ( M â i d e : 5/8; N i s â : 4/58), b u n u d e v l e t b a ş k a n m ag ö r e v o l a r a k v e r m i ş , m u h â k e m e u s û l ü i l e i l g i l i p r e n s i p l e r k o y ­m u ş , b u n l a r ı n ö t e s i n d e ş e k i l v e d e t a y l a r ı t o p l u m a v e d e v l e t eb ı r a k m ı ş t ı r . M e s â l i h ( a m m e m e n f a a t i n i n g ö z e t i l m e s i , k o r u n m a ­s ı) p r e n s i b i n e g ö r e d e v l e t , s a y ı v e ç e ş i t l i l i k b a k ı m ı n d a n g e r e k l ig ö r d ü ğ ü k a d a r m a h k e m e k u r m a k , b u n l a r ı n s e l â h i y e t l e r i n i b e ­l i r l e m e k y e t k i s i n e s a h i p t i r . G e r e k i y o r s a i ş ç i – i ş v e r e n a n l a ş m a z -l ı k l a n n a b a k a n , b u n l a n h ü k m e v e ç ö z ü m e b a ğ l a y a n i h t i s a sm a h k e m e l e r i k u r m a i m k â n ı h e r z a m a n m e v c u t b u l u n m a k t a ­d ı r .