MANGAL

MANGAL; Aim. Kohlenbecken (n), Fr. Rechaud
(m) a charbon, İng: Brazier. İçine kor hâlinde
ateş konan, ısınma ve ısıtma aracı. Soba yapımının
ve kullanımının yaygınlaşmasından evvelki devirlerde
çok kullanılan bir ısınma vâsıtasıydı.
Mangalın târihî gelişimi genellikle Anadolu’da
görülmektedir. Ortaçağdan beri Kuzey Suriye,
özellikle Siirt yöresinde yapılan mangalların ünü
çok yaygındır.
Osmanlı döneminde saraylarda ve konaklarda
güzel desenlerle süslenmiş gümüş mangalları Topkapı
Sarayı Müzesinde seyretmek, gezenlere ayn bir
zevk vermektedir. Günümüzde de soba kurulması
mümkün olmayan yerlerde ve yiyecek pişirip satan
seyyar satıcılar tarafından kullanılmaktadır.
Ekseriya mangallar; sac, bakır, pirinç gibi levha
hâlindeki metallerden yapılır. Şekil olarak dört
köşeli veya yuvarlak olabilir. Saçtan yapılanlar
îmâlât kolaylığı sebebiyle, dört köşeli (prizmatik),
bakır veya prinçten yapılanlar yuvarlak biçimdedir.
Bu cinste olanlar pahalı ve süslemelidir.
Üstlerinde konik bir üst kapak bulunur. Bilhassa
Rokoko sitilinde yapılan mangallar çok göz alıcı
özelliğe sâhiptir.
Mangalların yanında mangal ateşini karıştırmaya
yarayan mangal maşası ve ateşin daha fazla
yanmasını sağlayan mangal yelpazesi de bulunur.
Mangal seyyar bir ısınma aracı olup, baca bağlantısı
bulunmadığından içinde yakılacak olan odun kömürünün
evvelâ açık bir yerde tutuşturularak ateşinin
kor hâline gelmesi beklenir. Ancak bundan
sonra kapalı yerlere (oda içerisine) alınabilir. Böylece
odun kömürünün yanması esnâsmda meydana
gelen gazlardan doğacak zehirlenmeler önlenmiş
olur. İyice yanmadan içeri alman mangallar sebebiyle
pekçok insan hayâtını kaybetmiştir.