BAĞDAT PAKTI

Türkiye, Irak, İngiltere, İran ve Pakistan arasında kurulan Ortak Savunma ve Bölgesel İşbirliği Teşkilâtı. 2 Nisan 1954’te Türkiye ile Pakistan arasında imzalanan güvenlik işbirliği antlaşmasıyla Bağdat Paktının kuruluşuna ilk adım atıldı. 24 Şubat 1955’te Türkiye-Irak arasında bölgesel işbirliği antlaşması imzalandı. Antlaşma bölge barışı ile ilgili bütün devletlere Türkiye ve Irak tarafından tanınmış olmaları şartıyla açıktı. Bu sebeple 4 Nisan 1955’te İngiltere pakta girdi. Türkiye ve Irak’ın çağrısı üzerine 23 Eylül 1955’te Pakistan, 3 Kasım 1955’te İran pakta katıldı. ABD pakta gözlemci gönderdi. Böylece Türkiye, Pakistan, Irak, İran ve İngiltere’den meydana gelen Savunma İşbirliği Antlaşması Teşkilâtı meydana geldi. Bağdat Paktı Dâimî Konseyi, Kasım 1955’te düzenlediği ilk toplantısında, teşkilât merkezinin Bağdat’ta olmasına ve teşkilât içinde Dâimî Askerî Komite ile Ekonomik Komite kurulmasına karar verdi. Bağdat Paktının kurulmasının birçok faydaları olduğu gibi, Ortadoğu’da Pakta üye olan devletlerle, olmayan devletler arasında ayrılığa sebep oldu. Hatta Pakta üye olmayan ülkeler, üye ülkelerin, Batılıların denetimine girdiğini iddiâ ettiler. Böylece gerginlikler başgösterdi. 14 Temmuz 1958’de Irak’ta krallığın devrilmesi Paktın geleceğini tehlikeye düşürdü. 28 Temmuz 1958’de Londra’da toplanan zirvede Paktın varlığını sürdürmesi kararlaştırıldı. ABD ile ayrı ayrı güvenlik antlaşmalarının imzalanması karara bağlandı. Bu toplantıya Irak katılmadı. 24 Mart 1959’da da Pakttan çekildiğini resmen açıkladı. Paktın adı 21 Ağustos 1959’da Merkezî Antlaşma Teşkilâtı (Central Treaty Organisation= CENTO) olarak değiştirildi. Teşkilâtın merkezi Ankara oldu. Böylece siyâsî, ekonomik ve askerî bakımdan elle tutulur bjr fayda.getirmeyen Bağdat Paktı sona erdi. Bağdat Paktının sona ermesiyle ABD, İngiltere, Türkiye, Pakistan ve İran’ın üyelikleriyle kurulan CENTO içinde;ABD etkin rol oynamaya başladı. Teşkilâtın askerî planlama kurulunun başına ABD’li bir general getirildi. Fakat askerî sahada elle tutulur bir çalışma yapılamadı. Sâdece ekonomik işbirliğini artırma teşebbüsleriyle sınırlı kalan CENTO, ABD’nin Hin- distan-Paklstan anlaşmazlığı ve Türkiye’nin Kıbrıs meselesinde takındığı tavır sebebiyle önemini tamâmen yitirdi, Pakistan 12 Mart 1979’da, İran ise ertesi gün teşkilâttan ayrıldıklarını açıkladılar. Bu gelişmeler üzerine CENTO Dâiftıî Komitesi Eylül 1979’da teşkilâtı feshetti. Böylece CENTO da sona erdi.