ÂDİLŞÂHLAR

Hindistan’da Bicapur Devleti hükümdârlık âilesi. Hânedânın ve devletin kurucusu olan Yûsuf Âdil, Behmenîlerin hassa askerlerinden idi. Kâbiliyetli olduğundan, İkinci Muhammed Şahın takdirini kazanarak yükseldi. Muhammed Şahın vefâtından sonra, taht kavgalarından faydalanarak Bicapur’un idâresini eline geçirdi. Âilesiyle Bicapur’a gidip, 1490 (H. 896) senesinde Şah ünvânmı aldı ve bağımsızlığını ilân etti. Dekken’de Behmenîlerin yıkılmasıyla Dekken devletleri denilen dört devlet ortaya çıkmıştı. Yûsuf Âdilşâh bu devletlerle sık sık savaşlar yaptı. Ayrıca Hind Denizi ve Hindistan’da hâkimiyet kurmak istiyen Portekizliler ile mücâdele etti. Portekizlilerin sâhile yerleşip üsler kurmasının önüne geçmek istedi. Fakat Portekizliler, Dekken devletleriyle olan mücâdelelerden gereği gibi faydalanıp, sâhilde üsler kurdular ve git gide kuvvetlendiler. 1504 senesinde Yûsuf Âdilşâh, şiîliği, devletinin siyâsetine esas olarak kabûl edince, ülkede ayaklanmalar başgösterdi. Bidar ve Ahmednagar hanlarına yenilen Âdilşâh önce Beras, sonra da Haniş’e kaçtı. Bir sene sonra topladığı ordu ile Bidar Hanı Ali Berid’i yendi. Bicâpur’u geri aldı ve ömrünün sonuna kadar diğer Dekken devletleriyle mücâdele etti. Yûsuf Âdilşâh’ın hükümdarlığının son yıllarında Portekizliler Goa’yı ele geçirdiler.
Âdilşâhlar sultanlarından Muhammed Adilşah’ın Hindistan’ın Bicapur şehrindeki türbesi.
■
Yeni Rehber Ansiklopedisi 167
ADLİ MAHKEMELER
Hindistan Bicapur’da Birinci Âdilşâh tarafından yaptırılan Büyük Câmi.
Yûsuf Âdilşâh 1516 senesinde vefât edince, yerine on üç yaşındaki oğlu İsmâil Âdilşâh geçti. Fakat vefâtından önce Kemal Hânı oğluna vasi tâyin ettiği için, bir süre devleti Kemâl Hân idâre etti. Kemâl Han, Cumâ hutbesini dört hak mezhepten Hanefî mezhebine uygun olarak okuttu. Ehl-i sünnet îtikâdına uymayı devletin resmî siyâseti olarak kabûl etti. İsmâil Âdilşâh tahta çıktığı sırada, Portekizlilerin ele geçirdiği Goa limanı geri alındı. İsmâil Âdilşâh 1521 senesinde Viceyanagar Devleti’nin elinde bulunan Rayçur Duab’ı geri almak için bir sefer düzenledi. İki ordu Krişna suyu kıyılarında karşılaştı. İsmail Adilşah askerlerini sudan geçmeye zorlayınca askerin pek çoğu boğuldu. Karşıya geçenler de öldürüldü. İsmâil Âdilşâh bu savaşta kendi canını zor kurtardı. Dekken devletleri sultanlarından Burhan Ni- zamşâh, Ali Berîd ve Alâüddîn İmadşâh 1525 senesinde birleşerek, Âdilşâhlara saldırdılar. İsmâil Âdilşâh’ın başkumandanı Esad Han Lari Türk, bu birleşik orduyu Şalapur önlerinde bozguna uğrattı. İsmâil Âdilşâh da babası gibi ömrünü diğer Dekken devletleri ile mücâdele etmekle geçirdi. 1534 senesinde İsmâil Âdilşâh’m ölümü üzerine yerine geçen oğullarından Mallu ve İbrâhim Âdilşâhlar dönemlerinde ülke iç karışıklıklar ve Dekken devletleri ile mücâdele arasında kaldı. 1579’da Ali Âdilşâh’ın yerine hükümdâr olan İkinci İbrâhim Âdilşâh’m dönemi Bicâpur Devletinin en parlak yılları oldu. İbrâhim Şah Hindistan’ın en büyük İslâm Devleti olan Gürgâniye Hâ- nedanlığı ile iyi münâsebetler kurdu. İkinci İbrâhim Âdilşâh, Gürgâniyye Sultânı Cihangir Şâhdan oğul muâmelesi gördü. Cihângir Şah, Âdilşâhları, Ahmednagar ve Gülkende memleketlerinin fethiyle vazifelendirdi. Âdilşâhlar, Gürganîlerle berâber Dekken’de diğer devletlere karşı mücâdele ettiler. Bu devirde Bicâpur Devleti sınırları gü
neyde Maysor’a kadar genişledi. İkinci İbrâhim Âdilşâh’tan sonraki hükümdarlar döneminde devlet yine iç karışıklıklar içerisine düştü. Bu dönemde Âdilşâhlar, Gürgânîlere karşı Merathâlı- lara yardım ettiler. Bu olay üzerine Gürgânî hü- kümdârı Evrengizîb Âlemgîr Şah, 1686 senesinde ordusuyla Bicâpur önlerine geldi ve şehri kuşattı. Kuşatma iki ay on iki gün sürdü. Bicâpur’un düşmesiyle Âdilşâhlar Devleti târihe karıştı. Son Âdilşâh hükümdârı İskender’e, Evrengzîb çok iyi mu- âmelede bulundu. Himâyesine aldı ve yıllık maaş bağladı. Hindistan’ın Dekken bölgesinde Bicâpur’a iki yüz yıla yakın hâkim olan Âdilşâhlar, bölgede Türk hâkimiyetini kurdular. Uzun seneler Portekizlilerle mücâdele ettiler. Muazzam san’at ve mîmârî eserleri inşâ edip, kültür ve medeniyete hizmet ettiler. Fevkalâde binâlar, saraylar, câmiler ve türbeler yaptılar. Bunlar arasında İkinci Ali Âdilşâh’m Bicâpur’da yaptırdığı câmi çok meşhurdur. Âdilşâhlar Hükümdârları
Yûsuf Âdil Türkmen…………………….(1490-1510) İsmâil Âdilşâh……………………………… (1510-1534) Mallu Âdilşâh ……………………………….(1534-1535) Birinci İbrâhim Âdilşâh………………..(1535-1557) Birinci Ali Âdilşâh……………………….(1557-1579) İkinci İbrâhim Âdilşâh…………………(1579-1626) Muhammed Âdilşâh……………………..(1627-1657) İkinci Ali Âdilşâh…………:……………..(1657-1672) İskender Âdilşâh…………………………..(1672-1686)