AHMED BİN HANBEL

Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhebinden biri olan Hanbelî mezhebinin kurucusu. Künyesi, Ebû Abdullah’tır. Babası Mervli olup, ismi Muhammed bin Hanbel’dir. Ahmed bin Hanbel, 780 (H. 164)de Bağdât’ta doğdu, 855 (H. 241)te aynı yerde vefât etti ve Bâb-ı Harb Kabristanına defnedildi. Âilesi Merv’den gelerek Bağdât’a yerleşen Ahmed bin Hanbel, küçük yaştan îtibâren ilim tahsiline başladı. Bu sırada önemli bir ilim merkezi olan Bağdât’ta birçok âlimden lügat, hadis, fıkıh, tefsir ve kırâat ilimlerini tahsil etti. Eshâb-ı kirâm ve Tâbiînden gelen rivâyetleri öğrendi. 15-16 yaşlarındayken akranları arasında ciddiyeti, çalışkanlığı, haramlardan kaçması, sabrı ve güzel ahlâkı ile üstün oldu. İmâm-ı A’zâm’ın talebesi Ebû Yûsuf’tan fıkıh ve hadis ilimlerini öğrendi. Üç sene müddetle zâmanın büyük âlimlerinden Hu- şeym’in derslerine devâm etti. Basra, Küfe, Mek- ke-i mükerreme, Medîne-i münevvere, Şam ve el- Cezîre’ye giderek çeşitli âlimlerden hadîs ilmini öğrendi. Hadîs râvilerini bizzât görerek kendilerinden hadîs-i şerîf dinledi. Mekke-i mükerreme ve Bağdât’ta İmâm-ı Şâfiî’den ilim öğrendi. Hac yapmak için beş defâ Mekke-i mükerremeye gitti. Abdürrezzâk bin Hemmâm’dan hadîs-i şerîf öğrenmek için Yemen’in San’a şehrine gitti; iki sene müddetle orada kalıp Abdürrezzâk bin Hemmâm’dan hadîs-i şerîf dinledi. Yezîd bin Hârûn, Cerîr ibni Abdülhamîd, Velîd bin Müslim, Vekî’, İbrâhim bin Sa’d, Yahyâ bin Sâid Kattân, Süfyân bin Uyeyne gibi âlimlerden de çeşitli ilimleri tahsil etti. Kırk yaşına geldiği zaman, ders okutmaya ve fetvâ vermeye başladı. Hadis ilminde ve fetvâda baş vurulan kaynak oldu. Pekçok talebe yetiştirdi. Ondan ders alıp yetişen âlimlerin sayısı 900 civâ- rmdadır. Hadis ilminde zamânının en büyük âlimi olan Ahmed bin Hanbel, üç yüz binden fazla hadîs- i şerîfi, rivâyet edenlerle birlikte bilirdi. Eri meşhûr talebelerinden olan oğlu Sâlih bin Ahmed, babasının ictihâdlarım, yazdığı mektuplarla yaydı. Diğer oğlu Abdullah bin Ahmed, babasının ictihâdlarım nakletti. Böylece, Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhebinden birisi olan Hanbelî mezhebi kurulmuş oldu. Ahmed bin Hanbel’in İlmî ve ahlâkî üstünlüğünü pekçok âlim meth eylemiştir. Hocası İmâm- ı Şâfiî; “Bağdât’tan ayrıldığım zaman, orada Ahmed bin Hanbel’den daha âlim ve fakîh, haramlardan ve şüphelilerden onun kadar kaçan bir kimse bırakmadım.” buyurmuştur. Ebû Dâvûd Sicis- tânî; “İki yüz meşhûr âlimle karşılaştım, Ahmed
Yeni Rehber Ansiklopedisi 257
Ahmed Bîcan’ın yazdığı Envâr- ül-Âşıkîn adlı el yazması eserin ilk sayfası. Eser, Süleymâniye Kütüphânesi Hasib Efendi kısmı 211 numarada kayıtlıdır.
Babası Sâlih, kâtiplik yaptığından, oğulları Muhammediyye kitabının yazarı Mehmed ve Ahmed Bîcan “Yazıcıoğlu” diye şöhret buldular. Ahmed Bîcan, hocası Hacı Bayram-ı Velî’nin “Bayramiye” yoluna mensûb olup, dînine çok bağlı idi. Mensûbu olduğu yolun îcâbı çok riyâzet çekti. Vücûdu çok zayıf olduğu için “Bîcan=can- sız” lakabı takıldı. En meşhûr eseri, Envâr’ül-Âşıkîn’dir. Bu eseri, kardeşi Muhammed’in Arabî olarak yazdığı Megârib-üz-Zemân kitabının tercümesidir. Türk- lerin en çok okuduğu eserlerdendir. İstanbul’da, Kazan’da, Mısır’da ve daha birçok yerde tekrâr tekrâr basılmıştır. Ravdat’ül-Ervâh, adındaki Türkçe kitabı Peygamberlerin (aleyhimüsselâm) hayatlarını anlatır. Dürr-i Meknûn, Munteha’t-Taleb adında iki eseri daha vardır.
Büyük âlim ve velî Ahmed Bîcan’ın Çanakkale’nin Gelibolu ilçesindeki kabri.
•v
^ ^ > -O ^ ‘Â yjj
‘ f v j 1 !
Ahmed bin Hanbel hazretlerinin, içinde otuz bin hadîs-i şerîfi topladığı Müsned’inin ilk sayfası.
.y’j m ‘j-İ. JU ’^-^u yUHp’ll JPif «Ja f4—» Ja J»JW *il J-« U“-*» «.liu«Ll c-»-ı>ı^rjii u»”^ j^1 .ı». ^ »Jo ö ı <i>Jy-xr
Jt-v”* 1/“—i* ^ j S ^ r oLi-JVj j-jjj»—J W viAr-^’*u.r?¥i JjIy-IUj’Jlı” j£C /)jf Uîj»-JI» >_(*,_$•’J-JV <i’x« U.*^* yjU^^TyiJUiJl,- U*ji yJc iîjliL j\s * – Öl» J —l
u , «j. «iıj- ~ > J M* Silili ifjıi-.y* :>-CÎ M «Aöfcu; jjl
4>V
Zühd nedir dediklerinde; “Zühd üç türlüdür. Câhilin zühdü, haramları terk etmektir. Alimlerin zühdü, helâl olanların fazlasından sakınmaktır. Ariflerin zühdü, Allahü teâlâyı unutturan şeyleri terk etmektir.” buyurdu. Ahmed bin Hanbel’in rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bâzıları: Kalbinde hardal tânesi kadar kibir (yani küfür) bulunanı Ailahü teâlâ yüz üstü Cehennem ’e atar. Faziletlerin en üstünü sana gelmeyene gitmen, vermeyene vermen ve kötülük edene iyilik etmendir. İmânın en sağlam kulpu, Allah için sevmek ve Allah için buğz etmektir. Eserleri: 1) Müsned: Otuz bin hadîs-i şerîfi içine almıştır. 2) Kitâb-üs-Sünne, 3) Kitâb-üz-Zühd, 4) Kitâb-üs-Salât, 5) Kitâb-ül-Verâ vel-îmân, 6) Fedâil-üs-Sahâbe, 7) Et-Tefsîr, 8) En-Nâsih vel- Mensûh, 9) Et-Târih, 10) Vücûbât-ül-Kur’ân, 11) Kitâb-ür-Reddi ale’l-Cehmiyye vez-Zenâ- dıka, 12) El-Cerhu vet-Ta’dîl, 13) Kitâb-ül-İIel ve Ma’rifet-ür-Ricâl.