AM PLİFİK ATÖ R LER (Yükselteçler)

Girişine uygulanan elektrikî işâreti (sinyal) yükselten elektronik devreler. Burada yükseltece uygulanan işâretler, mikrofonun elektriğe çevirdiği ses, pikabın çevirdiği basınç değişikliği, teyp kafasının elektriğe çevirdiği manyetik enerji ve benzeri, yükseltilmesi istenen elektrikî işâretlerdir. Ayrıca görüntü de kameralarda elektrik işaretine çevrilebilir. Bunlardan bir çeşit yükselteç olan “video”, yükselteçlerle istenilen seviyeye çıkarılabilir. Bu amplifikatörler (yükselteçler) şöyle sınıflandırılabilir: A) Kullanma yerlerine göre: 1. Ses frekans yükselteçleri: Frekansı 3 MHz (Mega Hertz) ile 20 kHz (Kilo Hertz) arasındaki ses sinyallerini yükseltirler. 2. Yüksek frekans yükselteçleri: Frekansı 3 MHz ile 30 MHz arasındaki elektrikî sinyalleri yükseltirler. 3. Orta frekans yükselteçleri (IF intermedial Frekans): Frekansı 300 kHz ile 3000 kHz arasındaki sinyalleri yükseltirler.
4. Video (görüntü) yükselteçleri: Bu tip yükselteçler televizyon ve video gibi görüntü veren cihazlarda, sâdece belli bir frekans sınırı içerisinde elektrikî işârete çevrilen görüntüyü yükselterek, istenen seviyeye getirirler. 5. işlem yükselteçleri: (Operasyonel amplifikatör – OPAMP). Bu tip yükselteçler sanâyide, tıpta ve bir çok sivil-askerî gâyeli cihazlarda elektrik işâretine çevrilen herhangi bir fiziki işlemi veya olayı istenen seviyeye kadar yükseltirler. Daha sonra bu elektrikî işâret, ya fizikî bir olaya (analog) veya rakamlarla ifade edilen bilgiye (dijital) dönüştürülür. 6. Güç yükselteçleri : Bu tip yükselteçler, elektrikî işâretleri(hoparlör, televizyon ekranı gibi) kumanda edebilecek seviyeye kadar yükseltir. B) Çalışmalarına göre: 1. A sınıfı çalışan yükselteçler: Bu sınıfta çalışan yükselteçler, girişe uygulanan elektrikî işâreti herhangi bir bozulmaya uğratmadan yükseltirler. Bu tip yükselteçlerde verim düşük olmakla birlikte % 30-40 girişi aynen yükselttiklerinden tercih edilirler. Çünkü sesin herhangi bir bozulmaya uğramaması istenir. Girişte sinyal yokken besleme kaynağından enerji harcaması olur. 2. B sınıfı çalışan yükselteçler: B sınıfı yükselteçler girişe uygulanan işâretin sâdece bir al- ternansını yükseltirler. Güç istenen yerlerde kullanılırlar. Verimleri % 60-70 civarındadır. Buna karşılık sinyali bozduğundan, tek başına ses yükseltici olarak kullanılmazlar. Pus-pull veya simetrik çıkışlı olarak iki adet B sınıfı yükselteç ard arda bağlanarak kullanılır. Girişte sinyal yokken besleme kaynağından çok az bir akım çekerler. 3. C sınıfı çalışan yükselteçler: Bu yükselteçler girişine uygulanan işâretin sâdece bir kısmını yükseltirler. Verimleri oldukça yüksektir. (% 80- 85). Fakat giriş sinyalini bozarlar. Özellikle, yüksek frekanslı vericilerde ve alıcıların orta frekans
Triyot Voltaj amplifikatör devresi; bir triyot vakum tüpü, bir direnç ve iki pilden ibarettir. Kontrol Grid Voltajında yapılan küçük bir değişiklik, çıkış voltajında büyük bir değişikliğe sebep olur.
Transistor Voltaj Amplifikatör devresi; bir transistor, bir direnç ve iki pilden ibarettir. Beyz voltajında yapılan küçük bir değişiklik çıkış voltajında büyük değişikliğe sebep olur.
(I.F) yükselticisi olarak kullanılırlar. Girişte sinyal yok iken besleme kaynağından akım çekmezler. Bir ses dalgasının, ısının, görüntünün, basınç değişikliğini elektrik işâretine çeviren veya bunların tersini yapan elektronik devre elemanlarına “transduser” denir. Bu, elektrik işâretlerini yükselteçlerle kullanabilecek duruma getirir. Mikrofonun elektrik işâretine çevirdiği ses dalgası, yaklaşık olarak sese benzer. Bu işâret bir de yükselteçle değişikliğe uğradığından ses dalgasının aynısını hoparlörden işitmemiz mümkün olamaz. İleri teknoloji sâyesinde buna çok yaklaşılmakla birlikte, mutlaka bir farklılık olacaktır. Bu farklılık; mikrofon, yükselteç ve hoparlörün kalitesi ile yakından ilgilidir. Meselâ, sesin derinliği yok olur veya basınç (düşük frekanslı) ses sinyallerini mikrofon daha düşük elektrik işâretine çevirerek, sonuçta hoparlörden bu frekanstaki sesler duyulmaz olurlar. Hi-Fi denilen, sesin özelliğine bağlı olarak kazanç sağlayan yüksek sadâkatli (High-Fidelity) olanları yanında kaybolan derinliği kazandırmak için stereo denilen yükselteçler yapılmıştır. Bunun da yeterli olmadığı yerlerde sesin derinliğini artıran eko cihazları geliştirilmiştir. Stereo sistemler iki ayrı yükselteçten başka bir şey değildir. Burada temel prensip şudur: İnsan bir orkestranın karşısında iken kendine göre sağ taraftaki enstrümanları (çalgı âletleri) sağ kulağı ile daha fazla, sol kulağı ile daha az duyar. Sol taraftaki çalgı âletlerini sol kulağı ile daha fazla, sağ kulağı ile daha az duyar. Bu sese bir derinlik verir ve sesin yönü belli olur. İşte stereo sistemde bu etki aynen korunur. Şöyle ki; sağ tarafta bir mikrofon konur, bunun sinyali sağ kanal yükselteci ile yükseltilip, sağ taraftaki hoparlöre gönderilir. Sol tarafa konulan mikrofonun sinyali de sol kanal yükselteci ile yükseltilip sol hoparlöre verilir. Böylece dinleyici sanki orkestranın karşısında imiş gibi olur. Sese daha fazla derinlik kazandırmak için ku- adrofonik (4’lü sistem) geliştirilmiştir. Burada sahneye dört ayrı mikrofon konur, her mikrofonun sinyali dört ayrı yükselteçle dört ayrı hoparlöre uygulanır. Bu dört hoparlör dört köşeye konur ve dinleyici tam ortada dinlerse sesin derinliğini daha iyi duyar.