Ampère, André Marie
Fransız fizikçisi ve matematikçisi (Lyon 1775-Marsilya
1836). Kendi kendini yetiştiren André Marie Ampère
1801’de Bourges Lisesi fizik öğretmenliğine atandı,
1802’de oyun kuramıyla ilgili ilk bilimsel muhtırasını su
nup, Milli Eğitim başmüfettişliği (1808) yaptıktan sonra,
mühendis okulunda profesörlüğe getirildi (1809).
1807-1815 arasında özellikle kimya ve matematikle il
gilenerek, matematiksel analiz ve molekül kuramı üstü
ne, Avogadro-Ampere yasası üstüne önemli muhtıralar
yayınladı. Collège de France’ta fizik dersleri verip, Eylül
1820’de Oersted’in elektromagnetizmayı bulduğunu
haber alınca, kendini bu alana vererek, eİektromagne-
tizmanın temel kurallarının çoğunu buldu. Ayrıca, çağı
nın felsefe akımlarıyla yakından ilgilenip, bilimlerin yeni
bir sınıflandırmasını yaptı. İlk elektrikli telgrafı ve elek-
tromakınatısı (Arago ile) buldu.
Başlıca yapıtları:
Sur la Théorie Mathématique des
Phénomènes Electrodynamiques Uniquement Déduit
es de VExpérience
(Yalnız Deneyden Elde edilen Elek
trodinamik Olayların Matematik Kuramı Üstüne,
1827),
Essai sur la Philosophie des Sciences
(Bilimler
Felsefesi Üstüne Deneme, tamamlanmamıştır).
