ANEMOMETRE

Rüzgârın hızını ölçen âlet. Rüzgar hızının doğrudan doğruya ölçülmesi pratik olmayıp, meydana getirdiği fizîkî etkiden faydalanılarak ölçülür. Hızın, basınçta meydana getirdiği değişiklik, sıcak cisimlerin hava akımı içerisinde soğuması, hız ve basınç değişmesinden ses hızının değişmesi bu fizîkî etkilerden bâzılarıdır. Ancak, genel olarak anemometreler havanın sürükleme etkisinden faydalanılarak yapılmışlardır. Meselâ, dönen yarım küre şeklindeki kapakçıklardan meydana gelen anemometre, rüzgâr kuvvetinin çukur yüzde, tümsek yüze nazaran daha fazla olması prensibiyle çalışır. Bu kuvvetlerin farklılığı sonucu kapakçıklar düşey eksen etrâfında dönerler ve kurulan bir mekanizma ile dönme enerjisi, elektrik enerjisine, dolayısıyle elektrik akımına çevrilerek uzak bir istasyonda dahi rüzgâr hızının ölçülmesi sağlanır. Bu tür anemometre 7-160 km/saat arasındaki hızları ölçer. Ancak, rüzgâr hızının âni azalması, hemen kapakçıkların dönüş hızına etki etmeyebilir. Bu sebepten meydana gelen hatâ % 30’a kadar varır. Dolayısıyla böyle bir ano- metre ani hız değişikliklerini tam olarak gösteremez. Diğer bir mekanik anemometre türü pervâne- li tiptir. Bir çeşit rüzgâr değirmeni şeklindedir. Eğer hız çok düşükse, yataklandırma sun’i elmasla yapılır. Bu tür, 1-40 km/saat’lik rüzgâr hızlarını ölçmekte kullanılır. Saatteki hızı 7 km’den daha düşük rüzgâr hızlarının ölçülmesinde ise, ısı kaybı prensibine göre çalışan anemometreler kullanılır. Bunlardan bir çeşidi, ısıtılan bir tel, elektrik güç kaynağı ve akım ölçmeğe yarayan bir cihazdan ibârettir. Hava akı
Rüzgârın hızını ölçmeye yarayan anemometre.
mı ile ısı kaybı arttığı zaman, telin sıcaklığı düşer ve bunun sonucu olarak düşen direnç daha çok akım geçmesine yol açar. Böylece daha fazla ısı üretilerek ısı kaybına karşı bir denge teşekkül ettirilir. Geçen akımın ölçülmesinden hava akımının hızına geçilir. Bu şekildeki ısı kaybı ile çalışan anemometreler dar hacimlerdeki hava akımının ölçülmesinde kullanıldıkları gibi, ölçüm sırasında akımda değişiklik yapmazlar. Başka bir tür hız ölçümü de, hava içindeki ses hızını ölçerek yapılır. Durgun havadaki ses hızının sâbit olması sebebiyle, bunda olacak h