ANESTEZİ

Acı hissinin, dolayısıyla ağrının belli zaman için bertaraf edilmesi. Yunan- ca’da “duyarsızlık, ağrısızlık” mânâsına gelen “anestesia” kelimesinden alınmıştır. Tıbbın en önemli keşiflerinden biri de ameli- yât esnâsında meydana gelen ağrıların narkoz vâsıtasıyla bertaraf edilmesidir. Ameliyatın plâna
Ameliyat esnâsında tatbik edilen maskeli genel anestezi.
uygun yapılması için anesteziden daha önemli bâzı şartlar vardır. Bunlar: Ağrı hissi ve şuurun giderilmesi, müdâfaa reaksiyonlarının bastırılması, iskelet kaslarının gevşetilmesi olarak sayılabilir. Bugün bu vazifeleri yapabilecek tek bir narkoz maddesi olmadığından bir çok madde karıştırılarak verilir. Narkozun ilk keşfedilmesi 1842-1847 yıllarına rastlar. 1840 yıllarında Valerius Cordus, di-etileteri keşfetmiştir. 1842 yılında cerrah Long, ABD’de di- etileteri kullanarak ameliyât yapmıştır. İnsanlığın fizikî acıya karşı giriştiği mücâdelenin geçmişi eldeki kaynaklardan edinilen bilgiye göre 1000 yıl öncesine dayanır. Yunanlılar uyku getiren ilâçlardan, doğulular haşhaştan, Güney Amerika yerlileri çeşitli kokulardan faydalanarak acıya karşı koymaya çalışmışlardır. Uzun yıllar baldıran, patlıcangillerden bâzı bitkiler, bella- don yaprakları acının yok edilmesinde kullanıla- gelmiştir. Nihâyet 1844’te diş doktoru Vells, ABD’nin Harfort şehrinde kendisini azotprotoksit ile narkoz etmiş ve tamâmen ağrısız olarak bir dişini çektirmiştir. Eter, kloroform, siklopropan, halothan, me- toksifluran, enfluran gibi maddelerin keşfiyle bugünkü modern anestezi gelişmiştir. Anestezi, genel anestezi (umumi narkoz) ve lokal anestezi olarak ikiye ayrılır: Genel Anestezi: Narkoz, solunum yolu ile de verilebilir. Bu hallerde gaz, ağız ve buruna takılan bir maske cihazı ile doğrudan akciğerlere yollanır. Bir de boruyla verme usûlü vardır. Boruyla verme usûlünde ağızdan sokulan lastik bir boru hastanın soluk borusuna kadar itilerek gazın doğrudan doğruya bronşlara gönderilmesi sağlanır. Küçük çocuklarda narkoz maddesi bâzan makat yoluyla verilebilir. Bu yolun dezavantajı, hastanın ne kadar madde aldığının tâyin edilmesinin zor olmasıdır. Nihâyet narkoz maddesi vücûda şırınga edilerek de verilebilir. Şırınga yoluyla doğrudan damara verilen narkotikler genellikle bar- bitürik asid türevleridir. Bugün modern narkozda genel anestezi hâli damara ilâç verilerek sağlanır; bu hâlin devâmı ise solunum yolundan gaz tatbiki ile temin edilir. Günümüzde narkoz için kullanılan âletler çok gelişmiştir. Modern âletler hem kullanılacak gazı istenen ölçüde ayarlarlar, hem de hastanın durumuna göre anestezik karışımı belli oranlarda de
foHtİfûM\î\M
En çok kullanılan lokal anestezikler: Procain, propitocain, lidocain. Bunlar enjeksiyon anestezisinde; etilen klorür ise, yüzey anestezisinde kullanılır.