ANTİBİYOGRAM

A N T İB İY O G R A M ; A İm. Antibiogramm, Fr.
Antibiogramme, İng. Antibiogram. Belli bir mikrop
veya bir kaç türünün gelişmesini ve üremesini
hangi antibiyotiğin önleyeceği veya hangi oranda
azaltacağını ortaya koyan biyolojik metod. Bir
mikrobun alt gruplarının veya sonraki değişik döllerinin
antibiyotiklere karşı aynı cevâbı vermediği
bilinmektedir. Halbuki muayyen bir mikroba
veya bir mikrobun muayyen dölüne karşı hangi antibiyotiğin
(veya antibiyotiklerin) te’sirli olduğunu
bilmek hem tedâvî olan hasta açısından, hem
ekonomik açıdan, hem de sağlıklı toplum açısından
önemlidir. Hasta daha çabuk tedâvî olur. Daha
az antibiyotik (dolayısıyla para) harcanır ve
daha ilerisi için direnç kazanmış mikrop dölleri bırakılmamış
olur.
Bâzan antibiyogram veya mikrop cinsini belirlemek
imkânsız olabilir. Haista organ veya hastalıklı
materyalden numûne alınamaz veya enfeksiyon
çok şiddetli olduğu için beklemeye tahammül
olmayabilir. Böyle durumlarda (yâni antibiyogram
elde edilemeyecek veya gecikecek durumlarda)
kuvvetli antibiyotiklerden (veya hasta
sistem için özellik kazanmış antibiyotiklerden)
ikisi kombine olarak kullanılır. Bu arada bir yandan
mümkün olursa, antibiyogram çâreleri yine
(her ihtimâle karşı) aranır. Kullanılan antibiyotikler
enfeksiyonu kısmen hafifletir, mikrobun
üremesini kısmen azaltır, fakat tam müessir ololmazsa,
antibiyogram sonucunda belirlenen müessir
antibiyotiklere geçilir.
Antibiyogram yapılırken, çeşitli antibiyotik
mâyilerinin içine şüpheli mikroplar konulur. Mikrobun
hangi sıvıda ne derece ürediği, hangisinde
üremediği anlaşılır. Neticeler standardize edilir.
Genellikle mikroplar (antibiyogramda kullanılan
antibiyotiklere karşı) etkilenenler, az etkilenenler
ve dirençli olanlar diye derecelendirilir.
Antibiyogram yapımında hâlen en çok disk
metodu kullanılmaktadır. Bu usûlde mikrop petri
kutusu içinde hazırlanan katı (jeloz) besi yerine
ekildikten sonra üzerine çeşitli antibiyotik sıvılarına
batırılmış yuvarlak kâğıt parçalan konulur. Besi
yerinde üreyen mikrop etkili olan antibiyotiğin
çevresinde üremediğinden yasak bölge meydana
gelir. Yasak bölgenin genişliği antibiyotiğin te’sir
kuvvetinin fazlalığına işârettir. Eğer antibiyotikli
kâğıdın hemen etrâfında dahi (çepeçevre) mikrop
kolonileri ortaya çıkabilmişse, mikrobun bu antibiyotiğe
dirençli olduğu gösterilmiş olur.
Antibiyogramın verdiği neticelerin inandırıcı*
ve güvenli olabilmesi için besi yerinin, besi değerinin,
mikrobun üreme gücünün, mikrop ekiminin
standart değerlere göre olması gerekir.
Antibiyogram sonuçlarına göre bile tedâvî yapılmış
olsa, mikropların direnç kazanmaması için,
hastalık belirtileri tamâmen kayboluncaya kadar
hattâ düzeldikten 1-2 gün sonra bile tedâvîyi kesmemek
ve kısmamak lâzımdır.