ANTİBİYOTİKLER

Bir mikroorganizma tarafından (bakteri, mantar, virüs, vb.) yapılan ve başka mikroorganizmaları öldüren veya üremelerine mâni olan maddeler. Sayıları yüzleri bulan ve çoğu ticârette kullanılmayan antibiyotiklerin bir kısmı tabiî maddelerden yarı sentetik olarak îmâl edilmektedir. Bugün bu yarı sentetik maddeler de antibiyotik genel ismi altında kullanılmaktadır. Tabiî olanlar bitkilerde, özellikle küf mantarlarında bulunurlar. Mikroplu hastalıklara karşı kullanılan te’sirli ilâçlardır. Antibiyotikler yıllar öncesinden biliniyordu. Zaman zaman insan vücudundaki bakterilerden bâzıları bunlarla yok edilmeye çalışılıyordu. Buna en iyi örnek, yurdumuzun doğu bölgesinde, çıbanların peynir küfü ile tedâvî edilmesidir. 1929 yılında İngiliz doktoru Sir Alexander Flemming (1881-1955) tarafından penisilinin keşfine kadar bu alanda fazla bir ilerleme
olur. 100 MHz’in altındaki frekanslarda dikey po- larizasyonlu antenler daha faydalı olmaktadır. Engebeli arâzide daha çok dikey polarizasyon etkilidir. Yatay polarizasyonda antenin yerden yüksekliği çok önemli değildir. Özellikle frekans mo- dülasyonlu ve puls (darbe) modülasyonlu sinyal
Yeııi Rehber Ansiklopedisi 216
Pistazie (f), Pim Pernuss, Fr. Pistache, Pistac er, İng. Pistachio. Familyası: Antepfıstığıgil (Anacardiaceae). Türkiye’de yetiştiği yerh Gâziantep, Urfa civârı. 5-10 m boyunda bir ağaç. Reçine ihtivâ ed Yapraklan 3-5 yaprakçıklıdır. Çiçekleri bir cin
ANTİBİYOTİKLER
gelen kimyâsal maddelerin insan vücuduna zarar vermediği ortaya çıktı. Antibiyotiklerdeki bu gelişme; zâtüne, zâtülcenb, frengi gibi çok önemli hastalıkların tedâvîsinde büyük kolaylıklar sağladı. İkinci Dünyâ Savaşı sırasında bu araştırmalara hız verildi. Antibiyotiklerin bol ve ucuz bir şekilde elde edilmesine başlandı. Zamanla kimyâsal olarak da antibiyotikler elde edildi. Meselâ kloramfenikol bu şekilde elde edilen bir antibiyotiktir. Sayıları gittikçe artan antibiyotiklerin varlığına rağmen hastalık yapıcı mikroorganizmalar tamâ- men mağlûb edilememiştir. Mikroorganizma, antibiyotiğe tabiî olarak mukavim olabildiği gibi, bu mukavemeti sonradan da kazanabilmektedir. Bugüne kadar bilinen antibiyotiklerin hiç biri virüslere etkili değildir. Şu halde virüs hastalıklarında antibiyotikleri kullanmak faydasızdır.
Hattâ mukavim bakteri ve çeşitli mantarların çoğalmalarına sebeb olabileceği için zararlıdır. Enfeksiyon hastalıklarının bir bölümü virüslere bağlı olduğuna göre, her ateşli hastaya hemen antibiyotik vermek yanlıştır. Herhangi bir antibiyotik bir hastalığın tedâvîsinde kullanılmadan önce, bu hastalığı doğurabilen mikroplara karşı bir kültür ortamında denenmeli, bunlardan en etkili olanı seçilmelidir. Yâni bir antibiyogram yapılmalıdır. Antibiyogram yapılamıyorsa, o hastalık için en uygun ilaçları vermelidir. Meselâ bâdemcik ilti- hâbında penisilin veya eritromisin verilmesi çok denenen ve sonuç alman bir yoldur. Bâzı antibiyotikler vücudumuzda vitamin sağlayan bakterileri de yok ettiklerinden, bunları uzun zaman kullanmak doğru değildir. Mutlaka kullanmak gerektiğinde birlikte B kompleks vitaminlerini de vermelidir. Antibiyotikler, uygun dozda ve yeterli
a n t i b i y o t i k l e r
MİKROPLARIN ve HASTALIKLARIN HASSASİYET TABLOSU
H: Hassas ve tesirli
Ş: Şüpheli tesir, sadece o mikrop ailesinin bir grubuna tesirli.
Antibiyotiğin kullanılma tarzı
Meningo-pnömo-gonokok
Streptokok
Eterokok
Stafilokok
Veba
Boğmaca
Koli basili
Proteus basili
Tifo ve paratifo
Basilli dizanteri
Difteri
>
co (0 c o E
a.
Verem
Cüzzam
Tetanos
Frengi
Trahom
Rikotsiya (Tifüs)
Amip (Amipli dizanteri)
Mantarlar
Ağızdan
Enjeksiyon ile
sürülerek
D: Dirençli ve kullanılmaz
Penisilinler:
Penisilin G D H H H H 9 Ş D D D D D D D 9 D D 9 H D D D D Yukardaki etkili aynısı – uzun süre kullanımda etkili Benzatin penisilin H H D Esas etkili olduğu Hemolitik streptokoklar Penisilin V H H D Amoksisilin H D D H 9 H 9 H H 9 D Ampisilin H H D H H 9 9 D D H 9 9 9 D H D D D H Karbenisilin D H D H Klometisilin H D D Esas etkil olduğu – Hemolitik streptokoklar Kloksasilin H H D Esas etkili olduğu Stajilokoklara Metisilin D H D Esas etkili olduğu Stafilokoklara Oksalin H H D Esas etkili olduğu Stafilokoklara
Sefalosporinler D H D H H H H H H 9 H H H D D H
Tetrasiklinler: Tetrasiklin bazı H H H H H 9 9 H H 9 9 9 H 9 9 D D 9 9 H H H D Tetrasiklin hekzafosfat H D D Tetrasiklin bazının tesirinin aynısı. Oksitetrasiklin H H H Tetrasiklin bazının tesirinin aynısı.
——– i y i l i VJ/_ ikisi kombine olarak kullanılır. Bu arada bir yandan mümkün olursa, antibiyogram çâreleri yine (her ihtimâle karşı) aranır. Kullanılan antibiyotikler enfeksiyonu kısmen hafifletir, mikrobun üremesini kısmen azaltır, fakat tam müessir ol
ir. Bir küf parçasının tesâdüfen biı bakteri kültürünün içine düşmesi antibiyotiklerin keşfine yoj açtı. Sir Alexander Flemming, küfün, yakınındaki bakterileri öldürdüğünü ve bu küfün çok bulunan penicillum cinsinden olduğunu gördü. Daha sonraki araştırmalarda bu küften meydana
Yeni Rehber Ansiklopedisi 217
A N T İ B İ Y O T İK L E R
süre alınmalıdır. Hastalık belirtilerinin kaybolmasından en az üç dört gün sonraya kadar antibiyotiğe devâm etmelidir. Küçük doz ve kısa süreli antibiyotik alımından hem bir fayda sağlanamaz, hem de bakterilerde mukâvemet gelişmesine fırsat hazırlanmış olur. Etki sâhasını genişletmek maksadıyla, iki antibiyotiğin berâber verilmesi bâzan doğru değildir. Çünkü biri diğerinin etkisini azaltabilir. Burada genel kâide şudur. Bakteriyi öldürücü bir antibiyotik ile bakterinin üremesini durdurucu diğer bir antibiyotik berâber kullanılmaz. Prensip olarak birbirleri ile olan ilişkileri şüpheli olan, veya bilinmeyen iki antibiyotiği birlikte kullanmamalıdır. Bâzan iki antibiyotiğin berâber kullanımı (kombinasyonu) teorik olarak mümkin olsa bile, yan te’sirlerinden dolayı kombine etmemelidir. Meselâ gentamisin ile sefalosporin grubu birlikte
verilirse, böbrek yetmezliği yapabilirler (böbrek kanalcıklarındaki tahribâttan dolayı). Her antibiyotik, her hastaya verilmemelidir. Bir böbrek yetmezliğinde tetrasiklin verilirse, üremiye yol açabilir (ürenin kana karışması). Hangi antibiyotiklerin böbrek veya karaciğer hastalıklarında kullanılmayacağı iyice bilinmelidir. Çoğu defâ korkusuzca verilen kloramfenikolün, iki üç ay sonra kemik iliğindeki kan hücrelerinin tahribine bağlı derin bir anemiye (kansızlığa) sebeb olabileceği düşünülmelidir. Bâzı antibiyotikler belirli yaşlarda verilmemelidir. Meselâ altı yaşından küçüklere tetrasiklin grubu antibiyotikler verilmemelidir. Altı yaşından küçüklere tetrasiklin verildiği zaman, dişlerde kalıcı bir bozukluğa (şekil bozukluğu, renk değişimi, büyümenin durması gibi) sebeb olabilir. Tetrasiklin ve etki sâhası geniş diğer antibiyotikANTİBİYOTİKLER
MİKROPLARIN ve HASTALIKLARIN HASSASİYET TABLOSU
H: Hassas ve Tesirli Antibiyotiğin kullanılma tarzı
JC 0 1
o c o o> 0 E ■O c a 1 O
2
O O a s
Enterokok 1 Stafilokok
Veba
Boğmaca
Koli basili
Proteus basili
Tifo ve paratifo
Basilli dizanteri
Pseudomonas
Difteri
Verem
Cüzzam
Tetanos
Frengi
T rahom
Riketsiya (Tifüs)
Amip (Amipli dizanteri)
Mantarlar
Ş: Şüpheli tesir, sadece o mikrop ailesinin bir grubuna tesirli.
Ağızdan
Enjeksiyon ile
sürülerek
D: Dirençli ve kullanılmaz
Diğerleri Kloramfenikol H D H H H ş H Ş H H Ş H H Ş Ş D D D D H H Ş D Kolimisin H H H i> D D D D H H D H H Ş D D Ş D Ş Eritromisin H D H Ş H H H D 9 D D D D H D D 5 H H Ş D Framisetin H D H H Ş H Ş D D D D Ş D Gentamisin D H D Ş D D H ş Ş H H Ş H D D Griseofulvin H D D Kanam isin H H D Ş Ş Ş H H Ş H H Ş H ş H H D D Ş D Neomisin H D H ş ş Ş H H H ş H ş H H D D Novobiosin H H H Ş ş H H Ş Ş D H D D D D D D D D D D Nistatin H D H H Oleandomisin H D D H H H H D ş D D D D D H D D Ş H Ş H Ş D Paramomisin H D H H D D H H Polimiksin H H H H H H H H Pristinamisin H D D Ş Ş Ş H H Rifampisin D D H • Rifamisin D D H H H H Spiramisin H D H S S 5 H D D D D D H D D S u r>
rvıurteırastKiın
Doksısiklin
M H H ı eırasiKiın Dazının tesirinin aynısı.
H H D
Yukardakilerine benzer etki-uzun süre kullanımda etkili.
Aminoglikozidler:
Arnikasın
Basitrasi
lerin yüksek dozda ve uzun süreli kontrolsüz kullanılması, ağızda veya vücudun herhangi bir yerinde mantar hastalıklarının ortaya çıkmasına sebeb olabilir. Bâzı antibiyotikler; ilaçlarla, yemeklerle, meyve suları ile veya sütle alınmamalıdır. Süt ve an- tiasit mîde ilaçları ile alınamayacak olanlara misal; Tetrasiklin grubu. Meyve suyuyla alınmayacak ilaçlar: Ampisilin, amoksisilin, eritromisin baz, penisilin. Yemeklerle berâber veya süt ile alınamayacak ilaçlar: Metranidazol (müstahzarlan: Metrajil tablet) Nalidiksik asit müstahzarları: (Naligram, neg- ram), verem ilaçları (Etambutol, paraaminosalisi- likasit, streptomisin, INH cycloserin, Rifampisin) ve eritromisin gibi… Antibiyotiklerin pek çoğunu hâmilelik esnâ- sında almak çok mahzurludur. Bâzıları, ana karnındaki çocukta bir çok sakatlıkların meydana gelmesine sebeb olur. Eğer mutlakâ antibiyotik vermek gerekiyorsa, penisilin, Spiramicin (ro- vamycin), ampisilin veya sefalosporin grubu bir antibiyotik gebeliğin ilk üç ayında verilebilir. Gebeliğin dördüncü ayından sonra penisilin ve sefalosporin grubu antibiyotikler çok dikkatli kullanılmalıdır.