Arpaçay

Arpaçay, Doğu Anadolu Bölgesi’nde
akarsu. Aras Irmağının en büyük kollarından
biridir ve Aras gibi Türkiye-SSCB
sınınnm bir bölümünü de Arpaçay oluşturur.
Uzunluğu 174 km’dir. Gümrü Çayı
adıyla SSCB’deki Akbaba Dağından doğar,
bir süre doğuya doğru aktıktan sonra keskin
bir dirsek çizerek güneye yönelir. Gümrü
(Leninakan) kentinin içinden geçer, önce
batıya, ardından güneye yönelerek Türkiye-
SSCB sınınnı çizer. Arpaçay’a Türkiye
topraklan içinden iki önemli kol katılır.
Bunlardan ilki kuzeybatıda, Çıldır Gölünden
çıkan Çıldır Suyu, İkincisi de batıdan,
Allahüekber Dağının doğu yamaçlarından
doğan Kars Çayıdır. Bu iki akarsu Akyaka
kasabası yakınlannda birleşerek büyük bir
kol oluşturur ve batıdan Arpaçay’a katılır.
Derin bir vadi içinde Türkiye-SSCB sınırını
oluşturarak akan Arpaçay, Tuzluca’mn kuzeyinde
Aras Irmağına kanşır.
Arpaçay karma rejimli bir akarsudur.
Taşkın dönemi, karlann eridiği ve yağışlann
en üst noktasına eriştiği ilkbahar sonu ile
yaz başına rastlar. Sonbahar ve kış mevsimlerinde
suyunun azalmasına karşın, gene de
oldukça fazla su taşır.
Arpaçay Barâjı, Türkiye-SSCB işbirliğiyle
yapılmıştır. Sulama, taşkın önleme ve enerji
üretimi amaçlı barajın gölü yaklaşık 42
km2’dir. Arpaçay, bütününe yakın bir bölümü
Türkiye sınırlan içinde bulunan ünlü
Ani(*) kalıntılan içinden de geçer. Ani
337 Ârpâd
köyü yakınında derin bir vadi oyan Arpaçay’ın
özellikle Türkiye tarafındaki yüksek
kıyısında çok değerli yapıtlar vardır. Akarsuyun
büyük bir büklüm oluşturduğu bu
kesimde, bazı kalıntılar da çayın ortasındaki
adada yer almaktadır.