Arsianlı Kapı

Arsianlı Kapı, Çorum ilinin Sungurlu
ilçesindeki Boğazköy’de (Hattuşa) Hititlere
ait sur kapısı. Anadolu’da askeri nitelikte
ilk devleti kuran Hititler (İÖ 1900-1200),
anıtsal mimarlığın da temelini attılar. Kentlerini
hep surlar içine kurdular ve savunma
sistemine aşın özen gösterdiler. Barış sırasında
kente giriş çıkışı sağlayan kent kapılannın,
savaş sırasında sur sisteminin en zayıf
bölümünü oluşturduğunu fark edip, bu
zayıflığın getireceği tehlikeleri önlemeye
çalıştılar. Bu nedenle kent kapılannda ustaca
tasanmlar uyguladılar ve Hitit yazılı
kaynaklannda KA. GAL (büyük kapı)
ideogramıyla ifade edilen anıtsal kapı yapılan
inşa ettiler. Bu yapıları koruyuculuklanna
inandıklan güç simgelerinin heykel ya
da kabartmalanyla bezeyip, kente kötülüklerin
girmesini engellemeye çalıştılar. Hitit
başkenti Hattuşa’nm Yukan Kent kapılanndan
biri olan Arsianlı Kapı, adını girişin
iki yanında yer alan koruyucu! aslan I heykellerinden
almıştır.
Hitit anıtsal kapılan genellikle Boğazköy’
deki Arsianlı Kapı’da da uygulanan ana
plana göre yapılırdı. Dışa bakan kapı geçidinin
biraz içeriye çekilmesiyle oluşmuş bir
ön avlu ve anıtsal iki kule arasında üstü
kapalı bir kapı odası, bu ana planı oluştururdu.
Dışardaki ön avludan kapı odasına,
buradan da kentin içine yol veren kapı
geçitleri çift kanatlı kapılarla örtülürdü.
Yapının duvarı dikdörtgen ya da çokgen
biçimli kiklop (büyük boyutlu) taşlardan
örülürdü. Kapı sövesi bindirme tekniğinde
yontma taşlar kullanılarak sivri bir kemer
biçiminde bitirilirdi.
Kentin dışından Arsianlı Kapı’ya, yer yer
sur duvarlanna paralel bir rampayla ulaşılırdı.
Rampanın sur duvanna paralel yapılmasının
nedeni, kapıya saldıran düşmanı,
savunma güçlerine yanını dönmek zorunda
bırakarak kolay bir hedef olmasını sağlamaktı.
Kapı odasının dışındaki ön avlu,
buraya ulaşan düşmanı üç yandan sanlı bir
alanda sıkıştmp etkisiz hale getirmek amacıyla
düşünülmüştü. Kapı odasının iki yanında,
odanın içine açılan birer kapı geçidinin
bulunması da gene düşmanın bu odada
yok edilmesini sağlamak içindi. Hititler
gene de bu ustaca önlemlerle yetinmeyip,
inançlanna uygun biçimde kapıyı bir de
koruyucu aslanlara emanet etmişlerdi.
Ârslanlı Kapı’nm girişinde kapının iki
yanında cepheden betimlenmiş birer aslan
heykeli yer alır. Sağ taraftakinin başı kınktır.
Sol taraftaki ise günümüze değin çok iyi
korunagelmiştir. Aslanlann özellikle cepheden
tüm aynntılan ile çok iyi işlendikleri
görülür. Yeleleri dalgalı ve birbirine paralel
yatay çizgiler halindedir. Gövdeleri iri,
bacaklarıysa oldukça kısa olduğu için görünümleri
hantaldır. Gözlerinin başka bir
maddeden kakma işçiliğiyle yapıldığı anlaşılmaktadır.
Kulakları yuvarlak, ağızları
açık, dilleri sarkıktır. Bunlar yaklaşık olarak
İÖ 14-13. yüzyıllara tarihlenir.