Artuk Bey

Artuk Bey (ö. 1091, Kudüs), Artukluların
atası olan Selçuklu emiri. Kayı boyu başkanlanndan
Eksük Bey’in oğludur. Kayı
boyu başkanlığı yaptığı sırada, 1071’de boy
yiğitleriyle birlikte Malazgirt Savaşı’na katıldı.
Daha sonra Alp Arslan Diyarbakır,
Mardin, Harput ve Malatya illerini Artuk
Bey’e verdi. Bizans’la yapılan antlaşma
bozulunca Alp Arslan, Artuk Bey komutasındaki
bir orduyu Anadolu’yu fethetmekle
görevlendirdi. Artuk Bey 1073’te Yeşilırmak
ve Kızılırmak yörelerini ele geçirdi,
İzmit’e kadar akınlar yaptı. Anadolu’da
göçebe Türkmenlerin yerleştirilmesi için
çalıştı. Alp Arslan’ın ölümünden sonra,
Melikşah’m tahtı elde etmesine yardımcı
oldu. 1076’da Karmatilerin ayaklanmasını
bastırmak için Arabistan’a gitti. Melikşah’la
anlaşmazlığa düştüyse de daha sonra bağlılığını
bildirdi. 1086’da Melikşah’ın kardeşi
Tutuş’un emrine girerek, onunla birlikte
Kutalmışoğlu Süleymanşah’ın üzerine yürüdü.
Halep yakınlannda Süleymanşah’ın yenilgiye
uğratılmasında büyük katkısı oldu.
Daha sonra Kudüs’teki Atsız’ın üzerine
gönderildi ve Kudüs emirliğine atandı
(1091). Ölümüne değin bu görevde kaldı.
Ölümünden sonra oğulları Güneydoğu
Anadolu’da Artuklular hanedanını kurdular.
Artuk Bey göçebe geleneklerine bağh
kalmış, böylece büyük bir Türkmen boyunu
denetimi altında tutabilmiştir. Görece bağımsız
kişiliğini korumuş, Melikşah gibi bir
sultana bile karşı çıkabilmiştir.