Artuklu Sarayı

Artuklu Sarayı, Diyarbakır’da, Artuklular
zamanında (11-15. yy) yapılmış saray
yapısı. Bir bölümünün kalıntılan 1961-62’de
Oktay Aslanapa başkanlığında yapılan kazılarla
ortaya çıkarılmıştır. Eldeki bulgulara
göre yapı, 13. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendirilmekte
ve Artuklulardan Nasirüddin
Salih Mahmud bin Muhammed tarafından
yaptırıldığı sanılmaktadır. Saray, Diyarbakır
surlarının kuzeydoğu ucundaki iç kalenin
batı yönünde, yüksek bir tepe üstünde
yer alır.
Kazılarla ortaya çıkarılan bölümün, dört
yöne eyvanlarla açılan haçvari bir planı
vardır. Plan düzeni ile bezemesi açısından
bu kesimin sarayın en önemli parçası olduğu
düşünülebilir. Güney eyvanındaki selsebile
kanalla bağlı olan ortadaki köşeleri
pahlı kare biçimindeki fıskiyeli havuzun
döşemesi renkli çinilerle, cam ve taş mozaiklerle
süslüdür. En dış bordürde kırmızı,
yeşil porfir levhalarla renkli mozaiklerden
oluşan daire biçimli ve dört dilimli madalyonlar
dönüşümlü olarak dizilmiştir. Pahlı
köşeler hizasında yer döşemesi, kareyi tamamlayacak
biçimde taş mozaikle bezenmiştir.
Göbek bölümü sonradan çini levhalarla
kaplanmıştır. Anadolu’da bu dönemin
en zengin bezenmiş yapısı sayılan Artuklu
Sarayı’ndaki mozaik ve çini bezeme, Türk
mimarlığında türünün ilk örneğidir.
Sarayın doğu ve batı eyvanlannın iki
yanında kapalı mekânlar vardır, doğu eyvanının
biraz ilerisinde de merdiven ve hamam
kalıntılarına rastlanır. Temel duvarları
kesme taştan yapılan sarayın çatı örtüsü
bilinmemektedir. Artuklu Sarayı, zaman
içinde yapılan yeni eklerle özelliklerini yitirmiş,
kesinlikle saptanamayan bir dönemde
de terk edilerek, birkaç küçük kalıntısı
dışında ortadan kalkmıştır.