Arz ye Talep

arz ye talep, ekonomide değişik fiyat
düzeylerinde, üreticilerin belirli bir maldan
satmak istedikleri miktar ile tüketicilerin o
maldan almak istedikleri miktar arasındaki
ilişki.
Bir maldan talep edilen miktar, o malın
fiyatına, bütün başka malların fiyatlanna,
tüketicilerin gelirlerine ve beğenilerine göre
değişir. Ekonomik analizde bu son üç öğe
genellikle sabit tutulur ve analiz, değişik
fiyatlarla, bu fiyatların her birinde talep
edilebilecek maksimum miktar arasındaki
ilişkinin incelenmesine indirgenir. Talep
Piyasanın işlevi, talep ve arzın fiyat mekanizması
aracılığıyla eşitlenmesidir. Belli bir
fiyat düzeyinde bir mala olan talep, o malın
arzından daha fazla olursa, fiyatlar yükselme
eğilimine girer. Alıcıların talebi, belli
bir fiyat düzeyinde, o malın arzından daha
az olursa, üreticiler fiyatları düşürecektir.
Böylece, talep edilen miktarın arz edilen
miktara eşitlendiği bir denge fiyat düzeyine
ulaşma eğilimi vardır.
Fiyat düzeyi yükseldikçe, sunulan miktar
genellikle artarken, tüketicilerin satın alma
istekleri normal olarak azalır, ama bu
değişimlerin birbirlerine orantılı olmaları
gerekmez. Arz ve talebin, fiyattaki değişikliklere
göre değişmesinin ölçüsüne esneklik
denir. Esneklik, arz ya da talep edilen
miktardaki yüzde değişimin, fiyattaki yüzde
değişime oranı olarak hesaplanır. Bir maldan
talep edilen miktar, fiyatındaki yüzde
10 oranında bir düşüş sonucunda yüzde 20
oranında artıyorsa, o malın talep esnekliği 2
olarak kabul edilir.
Bir malın kolayca bulunabilen ikame mallan
varsa, o malın talebinin esnek olma
olasılığı yüksektir; çünkü tüketiciler, fiyatı
arttığında o mal yerine başka bir mala
yönelebilirler. Eğer bir malın ikame malları
yoksa ve o mala yapılan harcama tüketicinin
gelirinin küçük bir bölümünü kapsıyorsa,
o malın büyük bir olasılıkla esnek
olmayan bir talebi vardır. Ürettiği malın
talebi görece esnek olmayan bir firma,
toplam gelirini, malın fiyatını yükselterek
artırabilir. Esnek bir taleple karşı karşıya
olan firmalar bunu yapamazlar.
Esneklik kavramı en çok bir ürüne olan
tüketici talebiyle birlikte ele alınmakla birlikte,
başka değişkenlere de uygulanabilir.
Örneğin tüketicilerin gelirlerindeki değişikArzamas
370
liklerin, talep ettikleri miktarlara ne oranda
yansıdığını ölçmekte kullanılabilir. Buna
gelir talep esnekliği adı verilir. Çapraz talep
esnekliği ise, bir malın fiyatındaki değişimin,
tüketicinin bir başka mala olan talebini
ne oranda etkilediğini ölçen bir başka
esneklik tipidir. Eğer mallar birbirlerini
ikame edebiliyorsa, birinin fiyatındaki artış
öbürüne olan talebi artıracağından, çapraz
esneklik pozitif, eğer mallar birbirini tamamlayıcı
mallar iseler, birinin fiyatındaki
artış öbürüne olan talebi azaltacağından
çapraz esneklik negatif olacaktır.
Arz ve talep analizi son mal ve hizmet
piyasalarına olduğu gibi, emek, sermaye ve
başka üretim öğeleri piyasalarına da firma,
sanayi kolu ya da bütün ekonomi düzeyinde
uygulanabilir. Ama bu son durpmda, analiz
oldukça farklı bir yapıdadır. Örneğin ekonominin
bütün sektörlerindeki mal ve hizmetlere
olan talep, ekonomideki toplam
geliri belirler. Böylece gelir üretime bağlı
olurken, üretim, gelir ve son talep arasmda
dairesel bir ilişki ortaya çıkar. Aynı durum
üretim öğeleri arzıyla bunlara ödenen bedel
arasındaki ilişki için de geçerlidir. İstihdam
edilmemiş olan işçilerin, (kuramsal olarak)
eğer bulurlarsa, geçerli ücret düzeyinde
çahşmayı istemeleri, bu duruma bir örnek
olarak gösterilebilir.