Asgari Ücret

asgari ücret, bir işçinin çalıştırılabileceği
en düşük ücreti gösteren ve hükümet düzenlemesi
ya da toplusözleşmeyle belirlenen
ücret düzeyi, işçinin zorunlu gereksinimlerini
günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde
karşılayabileceği bir miktar olarak kabul
edilir. Çalışanların gelirinin belirli bir düzeyin
altına düşmesini engellemeyi amaçlar.
Asgari ücretin belirlenmesine yol açan nedenlerin
başında, insancıl düşünceler gelir.
Ücret karşılığında çalışan bir kişi, salt insan
olması nedeniyle uygun bir yaşam düzeyine
hak kazanır. Ayrıca düşük ücret siyasetinin
işletmecilik ve milli ekonomi açısından zararlı
sonuçlar vermesi ve milli gelirin toplum
kesimleri arasında dengesiz bir biçimde
bölüşülmesinin yarattığı olumsuzluklar da
asgari ücret uygulamasının ortaya çıkmasında
etken olmuştur.
Modern anlamda asgari ücret, işçi-işveren
uyuşmazlıklarında zorunlu hakemlikle birlikte,
ilk kez Avustralya ve Yeni Zelanda’
da 1890’larda ortaya çıktı. İngiltere’de
1909’da belirli ticaret ve sanayi kollarında
asgari ücret düzeylerini saptamak üzere
komisyonlar kuruldu. ABD’de ise asgari
ücret kadınları kapsamak üzere ilk kez
1912’de Massachusetts eyaletinde yasalaştı.
Bu yasaların amacı söz konusu sanayi
kollarında ücretleri yükseltmek ve çalışma
saatlerini azaltmaktı.
Asgari ücret yasaları ya da mekanizmaları
günümüzde, sanayileşmiş ülkelerin yanı sıra
Latin Amerika, Afrika ve Asya ülkelerinin
de çoğunda bulunmaktadır. Ama asgari
ücretin belirlenmesinde, ekonomik balamdan
gelişmiş ülkeler ile az gelişmiş ülkeler
arasında belirli farklılıklar görülür. Az gelişmiş
ülkelerde, sendikacılığın ve toplu görüşme
sistemlerinin yetersizliği yüzünden, toplu
iş sözleşmelerinde genellikle asgari ücretin
belirlenmesi konusunda doyurucu sonuçlar
sağlanamaz. Bu nedenle bu konuda
daha çok yasal düzenlemelere başvurulur.
Asgari ücretin toplu iş sözleşmeleriyle belirlendiği
ekonomik bakımdan gelişmiş ülkelerde
ise, bu düzey genel ücretleri dengeleyici
bir nitelik taşır ve görece daha az sayıda
işçiye uygulanır.
Asgari ücretin belirlenmesinde, ücretlerin
düşürülmesini ve işverenler arasında haksız
rekabeti önleme, ücrette adaleti ve eşitliği
sağlama gibi temel amaçlar güdülür. Asgari
ücret miktarı ülkenin toplumsal ve ekonomik
durumu, geçinme endeksleri, ücretlerin
genel gidişi, işkolu ya da işkollannın niteliği
ve işçinin yaşı (16 yaşından küçük ya da
büyük olması) gibi temel ölçütlerle belirlenir.
1936’dan sonra çeşitli yasalarda asgari
ücret ile ilgili düzenlemelerin görüldüğü
Türkiye’de, geniş kapsamlı asgari ücret
uygulaması 1968’de başladı. Türk iş hukukunda
asgari ücret, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı gözetiminde toplanan
Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nca belirlenir.
Söz konusu komisyon, hükümet ile işçi
ve işveren temsilcilerinden oluşan üçlü bir
yapıdadır. Bu yapı içinde, her kesimden
beşer temsilci yer alır. Komisyon, bakanlığın
çağnsı üzerine ve onun uygun göreceği
zamanlarda toplanıp, onun hazırladığı gündeme
göre çalışır. Ama asgari ücretlerin en
geç iki yılda bir belirlenmesi zorunludur.
Komisyonun kararlan, Resmî Gazete’de
yayımlanır. İşveren asgari ücretleri iş yerinde
işçilerin kolayca görebileceği biçimde
asmak zorundadır. İşveren sosyal yardımlar
nedeniyle asgari ücretten herhangi bir indirme
yapamaz.