BAYBURT

Doğu Karadeniz bölgesinin iç kesiminde yer alan ve Doğu Anadolu ile geçiş bölgesinde bulunan bir ilimiz. İlin kuzeyinde Trabzon ve Rize, doğusunda Erzurum, güneyinde Erzincan, batısında Gümüşhâne yer alır. Trafik kod numarası 69’dur. İsminin Menşei Bayburt ismi, târihî kaynaklarda değişik şekilde geçmektedir. Beşinci asır kayıtlarında “Bay- berd” olarak Doğu Roma İmparatorluğu zamâ- nında “Baiberdan, Baberd veya Paypert” şeklinde geçer. On üçüncü yüzyılın sonlarında bu bölgeden geçen Marco Polo’nun seyâhatnâmesinde “Paripart ve Baiburt” şeklinde zikredilmektedir. Selçuklu Sultânı İkinci Gıyâseddîn Mes’ûd adına 1291’de Bayburt’ta basılan paralarda da “Bayburd” olarak geçmektedir. On altıncı yüzyıldan sonraki kayıtlarda ise “Bayburd” olarak geçmektedir.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 277
ki Yamanlı, kuzeybatıda Madur Polut, Ziyâret dağlan ve bunların güneyinde Salmankas Dağlarının Kitova mevkii, batıda 2500 m yükseklikte Akbaba dağları yer alır. Dağlar üzerinde sivri tepeler ve keskin vâdiler bulunmaktadır. Etrafı dağlık olan il arâzisinin orta kesimlerinde yer yer tepeler ve düzlükler görülmektedir. En büyük ovası Bayburt Ovası olup, eni ve boyu 30 km civârındadır. Hart-Sünür önemli ovalarıdır. İlin hayat kaynağı olan Çoruh Nehri, Mescid Dağından çıkarak şehrin ortasından geçer. İklim ve Bitki Örtüsü Bayburt’ta Doğu Karadeniz iklimiyle Doğu Anadolu iklimi arasında bir geçiş iklimi hüküm sürmektedir. Bu sebeple yazlan sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir. Devamlı kuzey rüzgârlarının etkisi altındadır. Senelik ortalama yağış 438 milimetredir. En yüksek sıcaklık 36 derece, en düşük ise -26,2 derecedir. Bayburt topraklannın ancak % 3 gibi çok az bir kısmı ormanlarla kaplıdır. Eskiden ormanlarla kaplı yerler, düzensiz kesim ve yangınlar sebebiyle çıplak hâle dönüşmüştür. Arâzinin geniş kısmı hayvancılığa elverişli mer’alarla kaplıdır. Ekonomi Bayburt’un ekonomisi tarıma dayalıdır. Tarım faâliyetlerinde Hart ve Sünür ovaları önemli yer tutar. Ovalar sulamaya tam olarak açılmadığı için yeteri kadar faydalanılamamaktadır. En çok buğday ve arpa üretilir. Mercimek, fiğ, şekerpancarı, patates yetiştirilen diğer ürünlerdir. İl ekonomisinde hayvancılık önemli yer tutar. İl, doğu illerimizde olduğu gibi, hayvan yetiştiriciliğine çok elverişlidir. Daha çok mer’a hayvancılığı yapılmakta olup, sığır ve koyun beslenmektedir. Arıcılıkta son yıllarda önemli gelişmeler olmuştur. İl sanâyisi tarım ve hayvancılığa bağlı olarak ;elişmiştir. Peynir-tereyağ fabrikası, tuğla, kiremit, n fabrikaları, et kombinası belli başlı sanâyi kuruşlarıdır. El dokuma tezgahlan, gelişen tekno- >ji karşısında kaybolmaktadır. Nüfus ve Sosyal Hayat 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 107.330 up, 41.295’i şehirlerde 66.035’i köylerde yaşa- ıktadır. Ekonomik sebeplerden ve târihte bir çok ’plere, işgâllere uğradığından nüfûsun büyük kıs- sanâyii gelişmiş şehirlere ve yurt dışına göç et- ştir. İşsiz sayısı fazla olduğundan bu göç hâlen de- n etmektedir. Bilhassa İstanbul, Ankara ve Bur- ‘a göç olmaktadır.Bayburt’tun yüzölçümü 36522 2 olup, nüfus yoğunluğu 29 dur. Örf ve âdetleri: Her ne kadar eski âdetler ulmaya yönelmiş ise de memleketimizde örf ve tlere sıkı bağlı olan illerimizden birisi de Bay- t’tur. Bayburt ve çevresinde dînî günlerde cirit fiamr. Manda güreşleri de eskiden beri yapıl
Şehit Osman ve kız kardeşine âit olan türbelerin bulunduğu Bayburt Şehit Osman Tepesi.
Aydıntepe ilçesinde bulunan Hart yeraltı şehri kalıntıları.
Akkoyunlu Ferahşat Bey tarafından yaptırılan Pulur (Gökçedere) Câmii.
Demirözü (Pulur): 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 13.319 olup, 2452’si ilçe merkezinde 10.867’si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 29 köyü vardır. Gümüşhâne dağlarının güney doğusunda kurulmuştur. Kelkit Çayı ortasından geçmektedir. Güneyde Pulur Dağları bulunmaktadır. Bayburt’a 31 kilometredir. Târihî ve Turistik Yerleri Eski çağlardan beri Bayburt ve çevresi mîmâ- rî alanda bir çok önemli eserin yapımına sahne olmuştur. Başta kale olmak üzere câmiler, medreseler, hamamlar, bedestenler, hanlar, türbeler ve köprüler inşâ edilerek halkın istifâdesine sunulmuştur. Bayburt Kalesi: Şehrin kuzeyinde yükselmiş tepenin üzerindeki yalçın kayalara inşâ edilmiştir. Çevresi iki kilometreden fazla olan kale iki kat surla çevrilmiş olup, surları altı köşe üzerine yapılmıştır. Her köşe 12-13 m yükseklikte ve yanm silindiri andıran köşeli burçlarla tahkim edilmiştir. Kalenin biri doğu, diğeri batıya açılan iki kapısı vardır. İlk defâ Roma imparatoru Birinci Justinien za- mânında yapılan kale, en mükemmel ve en azâmet- li şeklini Selçuklular zamânında almıştır. Erzurum vâlisi Tuğrul Şah, Trabzon Pontus Krallığından gelecek saldırıları önleyici ileri karakol vazîfesi gören Bayburt Kalesini temelinden tâmir ettirmiştir. Bayburt Ulu Câmii: Anadolu Selçuklu sultanlarından İkinci Gıyâseddîn Mes’ûd zamânında yaptırıldığı kabûl edilen câmi, pekçok tâmirler geçirmiş olmasına rağmen ana plânını korumuştur. Câminin kuzeydoğusunda bulunan minârenin kâ- idesinde geçirdiği son büyük tâmiri belgeleyen 1850 târihli kitâbe bulunmaktadır. Kara kâideli minârenin sekiz yüzlü papuçluğunda ve yuvarlak gövdesinde geometrik ve bitki motifi mozaik çiniler Anadolu Selçuklu çinilerinin özelliklerini sergiler. Pulur (Gökçedere) Câmii: Pulur’da Akko- yunlu Korkmaz Beyin oğlu Ferahşat Bey tarafından 1517 senesinde yaptırılmıştır. Yapı, Osmanlı mî- mârîsinde tek kubbeli câmi tipindedir. Sünür (Çayıryolu) Câmii: Akkoyunluların kurucusu Turalibey oğlu Fahreddîn Kutlu Bey tarafından yaptırılmıştır. Çayıryolu köyündedir. 1548-1549 İran şahı Tahmasb’m bu yöreyi yağmalaması esnâsmda câmi tahrip edilmiştir. 1550 yılında ve son olarak 1970 yılında tâmir edilmiştir. Câminin 30 metre kadar güneydoğusunda Kutlu Beyin türbesi yer almaktadır. Yukarı Hınzevrek Câmii: Demirözü kazâsı- na bağlı Çatalçeşme köyündedir. Yapım târihi kesin bilinmemekle berâber, Akkoyunlular devrinde yapıldığı sanılmaktadır. Pulur Medresesi: Pulur Câmii avlusunda bulunmakta ve L şeklinde tek katlı bir yapıdır. Ak- koyunlulardan Süleymân Bey tarafından yaptınl
Yeni