BERAT

Resmî belge, senet. Osmanlı Devletinde bir kimseye verilen rütbe, nişân veya toprak imtiyâzını gösterir pâdişâh fermânı. Berata; nişan, berat-ı şerîf, nişan-ı şerif ve hüküm de denilmektedir. Beratlarda istenilen hizmetin adı, mahalli, maaşı veya geliri, verilen şahsın ismi, ne için verildiği kumandanlık, serdarlık gibi mühim bir vazîfe ise berat alanın selâhiyet derecesi açıkça belirtilirdi. Böylelikle elinde berat olan şahsın bu selâhiyet belgesinin dışına çıkması önlenmiş olurdu. Beratlann muhtelif çeşitleri vardır ki bunlar, ti- mar beratı, iltizâm beratı, muâfiyet beratı, mulâkat beratı, mâlikâne beratı, imtiyaz beratı, beylerbeylik, nişancılık, defterdârlık, vezirlik gibi memuriyet beratları, imâmet, hitâbet, ferâşet ve tebâbet izni verildiğini belirten beratlar ile, serdarlık beratları gibi. Berat verilen kimseden “berat resmi” ismiyle bir vergi alınırdı. Timar beratı bir şahsa verildiğinde, beratta timar sâhibinin hüviyeti, timar verilen sancağın kazâsı, köyü, timann miktân, verilme sebebi, ilk mi, tahvilinden mi, mahlûlünden mi (yâni, birinin üzerinden alarak mı) verildiği, senelik gelir ve istenilen hizmet kayıtlı olurdu. İltizâm beratlarında, berat verilenin ismi, iltizâmın verilme sebebi, geçerli olduğu târihler, iltizâm bedeli ve taksitleri, iltizâmın ne şekilde idâ- re edeceği muhakkak belirtilirdi. Bunlar da, verilen şahsın îtibânna, rütbesine ve verilen şeyin önemine göre sâde veya ağdalı bir lisan kullanılırdı. Verilen beratlar, veren pâdişâhın hayâtıyla kayıtlıydı. Pâdişahlar değiştikçe, yeni pâdişâhın tuğrası bulunan yeni berat verilir ve bu beratlardan yarım resim (vergi) alınırdı. Yapılan işleme “tecdîd-i berat” denilirdi.