DAMITMA

DAMITMA; Alm. Destilleren (n), Destination (f),
Fr. Distillation (f), İng. Distillation. Bir likit (sıvı)
çözeltiden, ısıtma ile buhar meydana getirme ve bunu
tâkiben buharı soğutup likitleştirme (kondense
etme) işlemi. İşlem, kolay kaynayanı zor kaynayanlardan
ayırmak için kullanılır. Kullanılan cihaz,karışımın içinde kaynayabileceği bir kap, (meselâ
cam bir balon) ve bunun üstüne bağlanan bir soğutucudan
ibârettir. Balondan çıkan buharlar soğutucu
ile tutulur. Endüstri ve laboratuvarlarda
kullanılan, gerek kesikli, gerekse devamlı (kontinü)
çalışan pekçok damıtma cihazı tipi vardır.
Bir katı madde ile bir sıvı karışımı ısıtıldığında
yukarı çıkan buhar hemen hemen saftır. Geriye
solit (katı) madde kalır. Deniz suyunun damıtılmasıyla
su çözünmüş maddelerden arınarak
saflaşır. Eğer suda çözünmüş maddeler istenen
maddeler ise bu takdirde suyun buharı salınır. Geriye
sözkonusu maddeler kalır. O taktirde bu işlem
basit bir “buharlaştırma” işlemi olur.İki veya daha fazla sıvının birbirinden ayrılabilmesi
için bunların kaynama noktalarının birbirinden
farklı olması lâzımdır. Bu taktirde uygulanan
damıtma “fraksiyonlu damıtma” ismini alır. Bu maksatla
damıtma kolonları kullanılır. Kazandan çıkan
buharlar kolon boyunca yukarı doğru çıkar. Kolon
boyunca daha az uçucu olan bileşen (komponent),
yukarı çıkan buharın içinden likitleşerek aşağı akar.
Bu esnâda aşağı doğru akan likitin içinde bulunan
kolay uçucu komponent bu ısı ile buharlaşır. Böylece
kolonda aşağıdan yukarıya doğru azalan bir sıcaklık
(temperatür) aradiyenti (derecelenmesi) hüküm
sürer. Yâni kolonda; üst kısımlar kolay uçucu komponent
bakımından, aşağı kısımlar ise zor uçucu
komponent bakımından zenginleşir. Tepede en düşük
kaynamalı buhar kondense olur, tabanda ise en
yüksek kaynamalı sıvı bulunur.
Bu sıvıların birbirinden ayrılması o kadar basit
bir iş değildir. Uzun hesaplamalardan sonra tatbikatı
yapılırken de bir sürü teferruat üzerinde durulur.
Kaynama noktası yüksek olan organik bileşiklerin
bozunmasmı önlemek için “vakum destilasyonu”
uygulanır. Böylece karışımın düşük sıcaklıkta
kaynaması sağlanmış olur. Bu maksatla vakum destilasyonundan
başka “su buharı destilasyonu” da uygulanır.
Isıdan etkilenen bileşikler için, meselâ vitavitaminler
için, moleküler destilasyon uygulanır: Soğutucu,
buharlaştırma bölgesine çok yakın tutularak, çıkan
moleküllerin çarpışmadan tutulması sağlanır.
Suyun damıtılması: Damıtık su elde etmek
için, damıtma işlemi önce potasyum permanganat
(KMnCH), sonra baryum hidroksit Ba(OH)2 ile
yapılır. Kalaydan yapılmış soğutucularda yoğunlaştırılır
ve kalaylı kaplarda saklanır. İçerisine su
kaçmaması lâzımdır.