EF’ÂL-İ MÜKELLEFİN

EF’ÂL-İ MÜKELLEFİN; İslâm dininde mükellef
(sorumlu) kimsenin her türlü davranışlarının
dindeki hükümleri. Dînin emirlerinden ve yasaklarından
sorumlu kimselerin, yapmaları ve sakınmaları
lâzım olan vazifelerin hükümlerini belirten
dînî bir tâbir.
Akıllı olan ve büluğ (ergenlik) çağma giren her
Müslümanm, dînimizin emir ve yasaklarındaki bu
hükümlere uyması kulluk vazifesidir.
Ef’âl-i mükellefin sekizdir:
1. Farz: Allahü teâlanın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını
açıkça ve kesin olarak emrettiği şeylere
denir. Namaz kılmak, oruç tutmak, zengin olunca
zekât vermek ve hacca gitmek gibi. (Bkz. Farz)
2. Vâcib: Yapılması farz gibi kesin olan emirlere
denir. Bu emirlerin Kur’ân-ı kerîmdeki delîli
farz kadar açık değildir. Zannî olan bir delîl ile sâbittir.
Vitir namâzı ve bayram namazı kılmak, zengin
olunca kurban kesmek, sadaka-i fıtr vermek
gibi. (Bkz. Vâcib)3. Sünnet: Peygamber efendimizi apılmasını
övdüğü, yâhut devâm üzere yaptığı, yâhut yapılırken
görüp de yapılmasına mâni olmadığı şeylerdir.
Namazların farzlarından önce ve sonra kılınan
namazlar, ezan okumak, kâmet getirmek, abdest
alırken misvâk kullanmak gibi. (Bkz. Sünnet)
4- Müstehab: Peygamber efendimizin, ara sıra
yaptığı ve beğendiği hususlardır. Müstehaba,
mendûb da denir. Yeni doğan çocuğa yedinci günü
isim koymak, erkek olsun kız olsun çocuk için
akîka hayvanı kesmek, güzel giyinmek, güzel koku
sürünmek gibi. Müstehabı yapmak sevaptır.
5. Mübâh: Yapılması emir olunmayan ve yasak
da edilmeyen şeylere denir. Yapanın niyetine
göre sevap veya günah olur. Yemek, içmek, uyumak,
giyinmek gibi işler mübahtır. Bunlar İslâmiyete
uymak, emirleri yerine getirmek niyetiyle
yapılırsa, sevap olurlar. Sıhhatli olup ibâdet yapmaya
niyet ederek yemek, içmek böyledir.
6. Haram: İslâm dîninin kesin ve açık olarak
yasak ettiği şeylerdir. Harâmların yapılması ve
kullanılması kesinlikle yasaklanmıştır. Şarap ve her
türlü alkollü içkileri içmek, yalan söylemek, hırsızlık
yapmak, domuz eti, kan, leş yemek, emânete
hıyânet etmek, rüşvet, fâiz ve kumar gibi. Harama
helâl, helâla haram diyen dinden çıkar. (Bkz. Harâm
ve Helâl)
7. Mekrûh: Allahü teâlânm ve Peygamberimiz
Muhammed aleyhisselâmın beğenmediği ve
ibâdetlerin sevâbım gideren şeyler. Güneş doğarken,
tam tepedeyken ve batarken namaz kilmak, sağ el
ile tahâretlenmek, gayr-i müekked sünnetleri veya
müstehapları yapmamak gibi. (Bkz. Mekrûh)
8. Müfsid: Dînimizde, meşrû olan bir işi veya
başlanmış olan bir ibâdeti bozan şeylerdir. Namazda
gülmek, oruçluyken bilerek bir şey yemek
ve içmek gibi. Bu işler namazı ve orucu bozar.