ELMA

ELMA (Malus communis); Alm. Apfel (m),
Fr. Pomme (f), İng. Apple. Familyası: Gülgiller
(Rosaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Bütün
Anadolu’da.
Çok eskiden beri yetiştirilen mutedil iklim meyvesi.
Kültür elma ağacı, orta irilikte veya iri olur. Taç
yüksekliği 8-10 m, genişliği 8-12 m’yi bulur. Dallar
yanlara açılır. Ağaç yayvan bir hal alır. Kökler
taçta olduğu gibi, genel olarak derinliğine olmaktan
ziyade genişliğine yayılır. Kazık kök bulunmaz.
Dallar odun ve meyve dalları olmak üzere başlıca
iki gruba ayrılır. Odun dallarında boğum araları
uzun, meyve dallarında ise genel olarak odun dallarına
göre kısadır. Meyve dalcıkları ucunda çiçek
tomurcukları teşekkül eder. Yapraklar kaim dokulu,
üst yüzeyleri yeşil veya koyu yeşil, alt yüzleri çeşidine
göre az veya çok tüylü, kenarları dişli, sapı
uzun, orta veya kısadır. Çiçekler 2-13 çiçekli bir
hüzmedir. Çiçek sayısı çeşide göre değişir. Çiçeklenme
havanın gidişine göre 4-15 gün sürer.
Elma çeşitleri umûmiyetle kendine kısırdır.
Kendine kısırlık, bir çeşidin kendi çiçek tozu ile
döllenmemesi demektir. Bu kısırlık çeşitlere göretam veya kısmîdir. Kendi kendine döllenmeyle
meyve verenlerde de yabancı döllenmeyle daha iyi
ürün alınabilmektedir. Bu sebeple elma bahçelerini
kurarken, döllenmeyi temin edecek iyi bir çeşit karışımının
yapılmasına dikkat edilmelidir.
Bütün dünyâda yetiştirilen elma çeşitlerinin
sayısı 6500’dür. Bunun 460’ı Türkiye’de yetişmektedir.
Elma çeşitleri arasında dünyâ pazarlarında
rağbet gören ve memleket şartlarına iyi uydukları
için standartlarımızın arasına alman yerli ve yabancı
orijinli elma çeşitleri arasında, Amasya elması,
Starking elması, Golden elması, Graverstein elması,
Tonathan elması, Rombuti elması sayılabilir.
Elmanın vatanı Ön Asya’dır. Mutedil özellikle
soğuk mutedil ikliminin bir ağacıdır. Bu sebeple
dünyâ üzerinde en yukarı kuzey enlemde İsveç’te dahi
ekonomik bir şekilde yetişmektedir. Buna karşılık
elma 35 enlem derecesinin altında, alçak yerlerde
yetişmeyip, ancak yüksek yerlerde yetişir. Memleketimizde,
Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’nun
sıcak ve kurak yerlerinde 800 m’den daha yukarılarda
yetişebilmektedir. Elma ağacı kış soğuğuna iyi
dayanır. Kış dinlenme peryodunda 35,40°C’ye, yaşlı
sürgünler -20°C’ye dayanır. -2, -3°C’de çiçekler
ve 1 cm çapındaki meyveler zarar görür ve dökülür.
Olgun meyveler -2, -3,5°C’de donar.
Elma ağacı için en iyi topraklar, içerisinde normal
derecede kireci ve yeteri kadar humusu bulunan
tmh, tmlı-kumlu veya kumlu-tmlı geçirgen topraklardır.
Kökler derine gitmediğinden fazla nemli ve
ağır killi topraklarda armut kadar zarar görmez. Taban
suyunun 1 m’den yukarda olması istenir. Elma
için en elverişli toprak reaksiyonu pH 6 – 8 arasıdır.
Elma bahçelerini, fidanlıklarda yetiştirilmiş
aşılı fidanlarla kurmak en iyisidir. Kültür çeşitleri,
çeşitli anaçlar üzerine aşılanmak suretiyle üretilir.
Elma fidanı yetiştirmede en çok kullanılan aşı durgun
göz aşısıdır. Bu aşı memleketimizde Temmuz
15’den Ağustos sonlarına kadar yapılmaktadır.
Elma, yetiştirmekte olduğumuz meyve türleri
arasında iyi gelir sağlayanlardan biridir. Üretimi oldukça
iyi düzenlenmiş bulunan yerlerde dönümden
ortalama 300-600 kg meyve elde edilebilmekte,
bakım şartlarının iyi olduğu durumlarda bu miktar
1000 kg’a kadar yükselmektedir. Bu miktar bazı ülkelerde
üç tonun üzerindedir. Elma tüketimimiz
kişi başına 2 0 kg civarında olup, dünyâda en fazla
elma tüketen ülkeler arasında yer almaktayız.
Kullanıldığı yerler: Elma vitamince zengin
meyvelerdendir. Vitaminlerden A ve C vitaminleri
oldukça fazla miktarlarda bulunur. B vitamini pek
azdır.
Elma yiyenlerde aklî bozuklukların ve teneffüs
yollar} rahatsızlıklarının azaldığı ve diş çürümesi
nisbetinin % 30’dan daha az olduğu tıbbî
kaynaklarda belirtilmektedir. Elmanın % 83,85’i su,0,40 protein, 8,35 invert şekeri, 1,60 sakkaroz,
0,07 tanen, 1,32 ham lif 0,41 kül, ayrıca çok az
miktarda mangan, bakır, flor, magnezyum, kalsiyum,
potasyum vs. maddeleri ve 1 0 0 gramında
59 kalori mevcuttur.