ENLEM

ENLEM; yeryüzünde herhangi bir noktanın düşey
düzlemle, ekvator düzlemi arasında kalan açı. Bir
yerin coğrafî enlemi, oranın meridyen çemberi üzerinde
derece, dakika, sâniye olarak hesaplanan ve bu
yerin ekvatora olan uzaklığıdır. Teknik yönden değişik
tipte enlemler olmasına rağmen, bunlar arasında
fark çoz azdır. Haritacılık başta olmak üzere
en çok kullanılanı coğrafî enlemlerdir. Bir noktanın
coğrafî enlemi, o noktanın kutup yüksekliğine eşittir.
Enlemler ekvatorda kutuba kadar 0°den 90°ye
kadar sayılıdır. Her enlem derecesi 60 dakikaya,
bunlar da 60 sâniyeye bölünür. Meselâ İstanbul 41
derece, 0 dakika, 16 sâniye kuzey enleminde yer alır.
Bu değer şöyle gösterilir: 41°, 0′, 16″.
Enlemler ekvatora yakınlık ve uzaklıklarına
göre aşağı enlemler, orta enlemler ve yukarı enlemler
diye adlandırılırlar. Coğrafî enlemleri tesbit
etmek için belirli kutup yıldızlarının görünüm açılarını
almak yâhut öğle güneşinin açısını sekstantla
ölçmek gibi işlemler uygulanır. Bir derecelik enlem
yayı yaklaşık olarak 111 kilometredir. Yeryüzünün
basıklığı yüzünden bu uzunluk kutuplarda
111.900 km, ekvatorda ise 110.568 kilometredir.
Enlem ve boylamların insan hayâtında büyük
önemi vardır. Sefer hâlinde bulunan bir gemi veya
uçak, bulunduğu yerin enlem ve boylamını belirterek
yerini belli edebilir. Büyük denizlerde
karşılaşılan bir hâdise de bu değerle belirtilir.