MÂLİYE VE GÜMRÜK BAKANLIĞI

MÂLİYE VE GÜMRÜK BAKANLIĞI;
Aim. Finaz- u. Zollministerium (n), Fr. Ministere
(m) des finances et des douanes, İng. Ministry of
Finance and Custom. Mâliye politikalarının hazırlanmasına
yardımcı olmak, mâliye politikasının
uygulanması, uygulamanın tatbiki ve denetlenmesi
hizmetlerini yapmak, gümrük ve gümrük
muhâfaza hizmetlerini düzenlemek ve yürütmek,
kaçakçılık fiil ve teşebbüsleriyle mücâdele etmek,
bakanlıkla ilgili tekele tâbi maddelerin üretim, tüketim,
ihrâcat ve destekleme faaliyetlerini düzenlemek
ve yürütülmesini sağlamak amacıyla kurulmuş
olan bir bakanlık.
Mâliye ve Gümrük Bakanlığının görevleri
şunlardır:
a. Mâliye politikasını hazırlamak ve uygulamak,
b. Devletin hukuk danışmanlığını ve muhakemât
hizmetlerini yapmak,
c. Devlet hesaplarını tutmak, saymanlık hizmetlerini
yürütmek,
d. Gelir politikasını tâyin etmek, uygulamak ve
devletin gelirlerini tahsil etmek.
e. Devlet bütçesinin hazırlanması, uygulanması
ve yönlendirilmesine ilişkin hizmetleri yürütmek,
f. Gümrük vergi ve resimlerini tarh, tahakkuk
ve tahsilini sağlamak ve kontrol etmek,
g. Devlete âit malları yönetmek, tahsis etmek,
kirâya vermek, korumak,
h. Her türlü gelir gider işlemlerine âit kânun tasarılarını
ve diğer mevzuat tasarılarını hazırlayıp,
hükümete sunmak.
i. Gümrük kontrolüne tâbi kişi, eşyâ ve araçların
muayene ve kontrolünü yapmak,
j. Gümrük denetimine tâbi eşyâ ve araçların
muhâfazasını ve tasfiyesini sağlamak.
k. Kara hudutlarındaki gümrük kapıları ile hava
ve deniz limanlarında ve çeşitli gümrük yerlerinde,
gümrük muhâfaza hizmetleri ile kaçakçılığın
men, takip ve tahkik görevlerini yerine getirmek,
1. Milletlerarası kuruluşların bakanlık hizmetlerine
ilişkin çalışmalarını tâkip etmek, bu konularda
bakanlık görüşünü hazırlamak.
Teşkilât: Merkez, taşra ve yurtdışı teşkilâtından
ve ilgili kuruluşlardan meydana gelir.
a. Merkez teşkilatı: Müsteşar, Müsteşar yardımcıları,
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemât
Genel Müdürlüğü, Bütçe ve Mâlî Kontrol Genel
Müdürlüğü, Muhasebât Genel Müdürlüğü, Gelirler
Genel Müdürlüğü, Millî Emlak Genel Müdürlüğü,
Gümrükler Genel Müdürlüğü, Gümrük Muhâfaza
Genel Müdürlüğü, Kontrol Genel Müdürlüğü,
Teftiş Kurulu Başkanlığı, Hesap Uzmanları
Kurulu Başkanlığı, Personel Genel Müdürlüğü.
b. Taşra teşkilatı: İllerde Defterdarlık, ilçelerde
Mal Müdürlüğü.
c. Yurtdışı teşkilatı: Milletlerarası kurumlardaki
temsilcilikler, büyükelçiliklerde mâliye müşâvirlikleri.
d. İlgili kuruluşlar: Devlet Yatırım Bankası,
Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, Devlet Malzeme
Ofisi Genel Müdürlüğü, Millî Piyango İdâresi
Genel Müdürlüğü.
Târihçesi: Osmanlı Devletinde bugünkü Mâliye
Bakanlığı 1837 yılında İkinci Mahmûd Han
zamânında Mâliye Nezâreti ismi altında kuruldu.
Birçok sahada ıslahat yapan İkinci Mahmûd Han,
mâlî teşkilâtta da ıslahat yapmak istedi. Bu maksatla
Darphâne bir nâzırm, Hazîne-i Âmire ve Hazîne-i
Mansûre de birer defterdarın mesûliyetine verildi.
Ancak, bu üç teşkilat arasında huzursuzlukların
çıkması üzerine, bütün yetki ve mesûliyetleri nâzır
üzerinde toplayarak, Mâliye Nezâretini kurdu. Mâliye
Nâzırlığına Nazif Efendiyi getirdi.
Mâliye Nezâretinin Teşkilatı; Muhâsebe-i
Umûmiye Müdüriyeti, Vâridat (Gelirler) Müdüriyeti,
Düyûn-ı Umûmiye (Genel Borçlar) Müdüriyeti,
Emlâk-ı Emiriye (Devlet Emlâki) Müdüriyeti,
Vezne-i Umûmî Müdürlüğü, Memûrîn (Memurlar)
Müdürlüğü, Muhâsebe-i Mâliye (Mâliye Muhâsebesi)
Müdüriyeti, Muhassesat-ı Zâtiyye (Özel
Tahsisler) Müdüriyeti, Heyeti Teftişiye (Teftiş
Kurulu) Müdüriyeti, Kalem-i Mahsûsa (Özel Kalem)
Müdürlüğü, Hukuk Müşâvirliği, Islah-ı Mâliye
(Mâliye Reformu) Komisyonu.
Mâliye Nezâretinin görevleri, Cumhûriyetin
kuruluşundan sonra Mâliye Bakanlığı tarafından
yerine getirilmeye başlandı. 14 Aralık 1983 târihinde,
Gümrük ve Tekel Bakanlığı ile birleştirilmiş
ve “Mâliye ve Gümrük Bakanlığı” adını almıştır.
1993 Temmuzunda Tansu Çiller tarafından kurulan
hükümette, gümrük meseleleri gümrükten sorumlu
devlet bakanlığına bağlanmıştır.