MANDA SİSTEMİ

MANDA SİSTEMİ; Aim. Mandatssystem (n),
Fr. Systeme (m) mandataire, İng. Mandate system.
Milletler cemiyeti sistemi içinde bağımsızlığına kavuşmamış
bir kısım yerlerin veya toplulukların
başka devletlerin geçici yönetimine bırakılması. Bu
durum Birinci Dünyâ Savaşından sonra ortaya
çıktı. Böylece, bir bölgeyi veya topluluğu yönetecek
devlete bir görev (mandat) verildiğinden
mandatar (mandataire) denmektedir. Manda rejimi,
Birinci Dünyâ Savaşından sonra eski Alman
kolonileri ile Osmanlı Devletinden koparılan Ortadoğu’daki
toprakların İdâresinin, Milletler Cemiyetine
bırakılması ve bu teşkilât adına bir kısım
devletlerce uygulanması şeklinde olmuştur.
1919 barış antlaşmalarıyla ve Milletler Cemiyeti
Paktı ile kurulmuş mandalar, üç kategoriye
ayrıldı: Birincisi (A Mandası) Osmanlı Devletinden
ayrılmış olan ve kültür gelişimi bir mandacı
devletin denetimi altında olmak şartıyla, tam bağımsızlığına
imkân verecek seviyeye ulaşmış bulunan
bölgelere uygulanıyordu (Suriye, Lübnan,Filistin, Mezopotamya), İkincisi (B Mandası) daha
az gelişmiş ve doğrudan doğruya mandacı devlet
tarafından yönetilen halklara uygulanıyordu.
(İoga, Kamerun, Alman Doğu Afrikası).
Üçüncüsü (C Mandası), manda altındaki ülkeyi,
mandater devletin kânunlarına tâbi tutuyordu.
Ama bu tür mandada, İkincide olduğu gibi
yerli halka belli garantilerin verilmesi esasındaydı.
(Alman Güneybatı Afrikası ve Büyük Okyanustaki
Alman sömürgeleri)
Birleşmiş Milletler 1946’da manda rejimi yerine
vesâyet rejimini getirdi.