MANDA

MANDA (Bubabulus arnee); Aim. Büffel
(m), Fr.Buffle (m), İng. Water Buffalo. Familyası:
Boynuzlugiller (Bovidae). Yaşadığı yerler:
Tropik ve subtropik iklim bölgelerinde. Güney
Asya, Afrika, Ortadoğu, Doğu Avrupa ve Türkiye’de
yaygındır. Özellikleri: Su kenarlarında yaşar.
Öküzden kuvvetlidir. Geviş getirir. Ömrü:
22 yıl kadar. Çeşitleri: Evcil ve yabânîleri vardır.
Çiftparmaklılar takımının boynuzlugiller familyasından
bir memeli, Sığıra benzemekle berâber
ondan daha iri yapılıdır. Derisi siyah olup, az
da olsa uzun ve seyrek kıllarla kaplıdır. Kuyruğunun
ucunda bulunan püskülündeki kıllar, derisindekilere
nisbeten daha serttir. Geviş getiren bir
memelidir. Umûmiyetle, boyları iki m, yükseklikleri
ise 1,5 m kadar olan mandaların başı, aşağı
doğru düşük vaziyettedir. Su ve çamura yatmaktan
çok hoşlanır. Böğürtü şeklinde ses çıkarır.
Vücutlarına sıvanan çamur, bu hayvanları, hâricî
asalaklardan muhâfaza eder. Tropik ve subtropik
iklim bölgelerinde yaşarlar. Evcil ve yabânîleribulunur. Amerika bizonuna “bufalo” veya Amerika
mandası da denir. Akdeniz bölgesinde (Doğu
Avrupa, Anadolu ve Ortadoğu’da) evcil türleri,
Afrika ile Güney ve Güneydoğu Asya’da (özellikle
Hindistan’da) yabânîleri, yaygındır. Hindistan yabânî
mandasının ağırlığı, bir tondan fazla olup,
yaklaşık iki metre yükseklikte ve boynuz uzunluğu
ise 1,5 m civârındadır. Erkeği, bir filin hakkından
gelecek kadar cesur ve kuvvetlidir. Avlanması
kaplan kadar tehlikelidir. Yabânî mandalar
10 -2 0 ’lik sürüler hâlinde bataklık ve su kenarlarında
yaşarlar ve gece otlarlar. Bunların içinde
Hindistan yabânî mandası, Seylan yabânî mandası
en meşhurlarıdır. Dünyâda bulunan (tahmini
olarak) 78 milyon evcil mandanın yaklaşık 45
milyonu Hindistan’da bulunmaktadır.
Evcil mandalar, yük taşımak, et, süt ve derisinden
istifâde edilmek için beslenir. Dünyâdaki
bütün evcil mandalar iki ana ırktan gelmektedir.
Bunlar, bataklık mandası ve ırmak mandasıdır. Güney
Asya’da yaygın olan bataklık mandası, oldukça
güçlüdür. Buna karşılık güneşte uzun müddet
kalamaz. Tükiye’de, Doğu Avrupa ve Ortadoğu’da
bulunan ırmak mandası kuru otlaklarda ve nisbeten
duru sularda yaşar. Mandanın bol yıkanması ve çamura
batması sağlıklı olması için şarttır. Eti pek fazla
makbul değildir. Sütü, inek ve koyun sütüne göre
daha yağlıdır. Derisi köselecilikte kulanılır.
Üremeleri, 10 ay süren bir gebelik sonunda doğurduğu
bir (nâdiren iki) yavru ile olur. Manda
yavrusuna Anadolu’nun çeşitli yörelerinde “balak”
veya “malak”; mandaya ise “camız” veya “dombay”
derler. Doğum umûmiyetle mart-mayıs (bahar) aylarında
olur. Yavru yaklaşık dört senede erginleşir.