MARÛNİLER

MARÛNİLER; Lübnan ve Sûriye’de yaşayan,
Katolik kilisesinin Doğu âyin usûlüne bağlı Hıristiyanlardan
bir grup. Roma papazlarından Jan
Maron veya Sûriyeli Keşiş Aziz Marun’a nisbetle
Marûnîler diye anılan bu topluluğun târihi M.S
4. yüzyılın sonlarıyla 5. yüzyılın başlarına kadar
gitmektedir. Beşinci yüzyılda Sûriye’nin Orontes
kıyısındaki Apamedia bölgesinde Aziz Marun’un
kurduğu kiliseye bağlı olan Marûnîler diğer Hıristiyanlarla
bir arada yaşıyorlardı.
Monofizitlerin bölünmesi üzerine diğer katoliklerden
ayrılarak milliyet esâsına göre kendi aralarında
gruplaştılar. Aziz Marûn’un âyin usûlünü
yaydılar. Sonra’dan Asi Nehri kıyılarında manastırlara
yerleştiler. Bu manastırların sayıları gittikçe
arttı. Apamedia’da bulunan Aziz Marûn Manastırı
bunların en önemlisi kabul edildi. Aziz
Marûn Manastırının başrâhibi bütün Sûriye’de nüfuz
sâhibi oldu. Bu manastırdaki keşişler Kadıköy
(Khalkendon) Konsilince belirlenen prensiplere
bağlılıkları sebebiyle sayıca çok olan Yakubîlerin
ağır saldırılarına uğradılar. Kadıköy Konsilince
belirlenen prensiplere bağlı kalan, fakat Bizans
usûllerini benimsemeyi reddeden Hıristiyanlar
Aziz Marûn Manastırı başrâhibini rûhânî reisleri
olarak görmeye başladılar. Sekizinci yüzyılın ilk
yarısında bağımsız bir patriklik kurdular. Müslüman
Araplar Sûriye’yi fethedince, zengin Sûriye
ovalarından ayrılarak Lübnan taraflarına yerleştiler.
Haçlı seferleri sırasında, Haçlıları sevinçle
karşıladılar. Bu sırada Lübnan Dağlarında, Kıbrıs’ta
ve Antakya bölgelerinde toplandılar.
Patrikleri Roma kilisesiyle yeniden ilişki
kurdu. Marunîlerin Haçlılarla temasları sonunda
âyinleri büyük ölçüde Lâtin etkisinde kaldı. Marûnîlerin
bir kısmı geri çekilen Frankların peşinden
giderek Kıbrıs’a ve Rodos’a yerleştiler.
Roma Kilisesiyle birleştiklerini îlân ettiler. Fakat Roma Kilisesi onların patriklik ünvânını kabul
etmedi. Arzu edilen bu birleşme 16. yüzyılda
Cizvit John Eliano tarafından sağlanabildi. Papa
Onüçüncü Gregorius 1584’te Roma’da Marûnî
İlâhiyat okulunu kurdu. Bu okul 20. yüzyıla
kadar Cizvit idâresi altında gelişerek bilim
adamları ve dînî liderler için bir eğitim merkezi
oldu. Bu okul Milletlerarası Gazir Papaz okulu
kuruluncaya kadar (1845) Marûnî râhiplerini yetiştirdi.
1875’te Beyrut Saint-Joseph Üniversitesi
haline dönüştü.
Abbâsîlerden sonra Memlûk ve Osmanlı hâkimiyetinde
yaşamış olan Marûnîler dinlerini ve
geleneklerini korudular. Önce komşuları olan ve
heretik (sapık) saydıkları Hıristiyan gruplarla,
sonra da Müslümanlarla çatışmalara girdiler. Sünnî
Müslümanlara karşı Dürzîlerle işbirliği yaptılar.
Dürzîlerle birleşerek Osmanlı Devletine karşı
ayaklandılar. Daha sonra Dürzîlerle Marûnîler
arasında da çatışmalar oldu. Bu çatışmalar 1860’ta
büyük bir Marûnî kıyımıyla neticelendi.
Bundan sonra Marûnîler yerli olmayan bir
idârecinin önderliğinde Osmanlı Devleti içinde
kısmî özerklik kazandılar. 1920’de yaşadıkları toprakların
Osmanlı hâkimiyetinden çıkması üzerine,
Fransızların koruması altında kendilerini idâre ettiler.
1943’te bağımsız Lübnan Devleti kurulunca
ülkedeki iki önemli dînî cemaatten birini teşkil ettiler.
Günümüzde, Hıristiyan, Sünnî Müslüman
ve Dürzi partilerinden meydana gelen koalisyonla
idâre dilen Lübnan’da Cumhurbaşkanı Marûnîlerden
seçilir.
Baalbek, Beyrut, Sayda, Sur, Halep, Şam, Cebeyi,
Batrûn, Kıbrıs ve Sarba piskoposlukları, Antakya
patriği ünvânını taşıyan patriklerinin idâresi
altında bulunmaktadır. Marûnî kilisesinin papadan
sonraki rûhânî lideri, Beyrut yakınlarında B.
Kirki’de oturan Antiokheia (Antakya) ve bütün
Doğunun patriğidir. Marûnî kilisesine günümüze
kadar korumuş olduğu düzeni sağlayan “Lübnan
Dağı Sinodu” denen sinod meclisidir.
Marûnîlerin anadili Arapça olmakla birlikte,
kilisede batı Süryânî âyin usûlü uygulanır. Son
zamanlarda Arapçada kilise dili olarak kullanılmaya
başlanmıştır. Roma kilisesiyle her zaman
yakın ilişkileri bulunmasına rağmen II. Vatikan
Konsilinden sonra hür olarak kendi âyin usûllerini
uygulama hakkını elde ettiler. Beyrut’taki Saint
Joseph Üniversitesinin idâresi Fransız cizvitlerinin
elindedir.
Bugün ekseriyeti Lübnan’da ve Sûriye’de yaşayan
Marûnîlerin bir kısmı Güney Avrupa, Kuzey
ve Güney Amerika’da yaşamaktadır. Lübnan dışındaki
gruplar da kendi âyin usûllerini korumakla
birlikte Katolik psikoposların idâresindedirler.
Marûnîlerin sayısı 1 milyon civârındadır.