MATERYALİZM

MATERYALİZM; Aim. Materialismus (m),
Fr. Materialisme (m), İng. Materialism. Toplum
hayâtını ve fertler arasındaki ilişkileri ve davranışları
belirleyen tek faktörün madde olduğunu
savunan felsefe akımı. Târihteki maddeci felsefe
akımlarının, on dokuzuncu yüzyıldan başlıyarak
günümüzde yeniden düzenlenmesinden ibârettir.
Materyalizm, rûhî ve zihnî kâbiliyetlerin maddî
bir açıklaması olduğunu ileri sürer. Mekanik
materyalizm adı verilen birinci maddeci yaklaşımda
bütün biyolojik, psikolojik, târihî ve içtimâî
(sosyal) olaylar basit bir mekanik süreç olarak
kabûl edilir. Buna göre düşünce ve her çeşit duygular,
maddenin (insan beyninin) oluş ve davranış
biçimidir. Bu temelleri ile mekanik materyalizm bir
tabiî determinizm şeklinde görünür.
Materyalizmin ikinci türü olan evrimci materyalizme
göre madde, evrim geçirir ve insanların
hissî ve rûhî davranışları da, ya daha önce bilinmeyen
kâbiliyetlerin ortaya çıkması veya sonradan
elde edilen nitelikler hâlinde tezâhür eder.
Diyalektik materyalizmde, maddenin kendisini
evrimle ilgili harekete iten zıt bir güçle karşılaştığı
kabûl edilmektedir. Birbirleri arasında da tenâkuzları
olan bütün materyalizm türlerinin temel ortak
vasfı, rûhu inkâr ederek felsefeyi ateizm (Allah’ı
inkâr) hâline getirmektedir.Yirminci yüzyılda “Kuvantum Fiziği” ve “İzâfiyet
Teorisi” (Relativite) alanlarında meydana gelen
gelişmeler “Materyalizm” felsefesinin geçersizliğini,
bu felsefenin doğum yeri olan batı dünyâsında
da kesin bir biçimde ortaya koymuştur.
Ne var ki materyalizm hâlâ cemiyetin birçok
kesimlerinde revaç bulabilmektedir. Bunun sebebi,
inançsızlık ve yeterli bilgiden mahrûm olmaktır.
Nitekim günümüzde bu felsefenin geçerli olduğunu
savunan ülkelerde materyalizm git-gide
çökmektedir.
Komünist ülkelerin anayasalarının ve dünyâ
görüşlerinin nüvesini teşkil eden materyalizm, demirperde
ülkelerinde birçok ilim adamının haklı itiraz
ve isyanlarına sebep olmuşsa da; özellikle
Sovyet Rusya’da “Marksist fizik olmaz!” sözü klişeleşmiştir.
Komünizmin yıkılmasından sonra getirilen
liberalizm de maddeciliği teşvik etmekten
ileri geçememiştir. (Bkz. Komünizm)