Osmanlılar Devri

OsmanlIlarda toprak idaresi mefhumu bizi hemen timarsistemiyle karşı karşıya getirir. Bilindiği üzere timar; geçimle rini veya hizmete ait masrafları karşılamak için bir kısım askerve memurlara, muayyen bölgelerden kendi nam ve hesaplarına tahsili selâhiyetiyle birlikte tahsis edilmiş olan vergikaynaklandır.Yukanda işaret edildiği gibi para iktisadiyatının yeter derecedegelişmemiş olduğu devirlerde büyük bir kısmı aynenmahsûl olarak toplanmakta olan vergi gelirlerinin nakli, parayaçevrilmesi, merkezi bir devlet hâzinesi halinde toplanarak oradandağıtılması ve bu dağıtılacak maaşlar ile vazife sahiplerinintemini gibi işlerin güçlüğü karşısında veya askeri, siyasidiğer tarihi sebeplerle, Şark’da ve Garb’da muhtelif devirlerde,türlü şekillerde mevcut olmuş ve tatbik edilmiş olan benzeriusuller Osmanlı imparatorluğunda da timar sistemiyle tesisedilmiştir. (33)Bu sistemi menşe’ itibariyle Bizans’a dayamak doğru değildir.Islâm’dan önceki Türk devletlerinde bu sistemin bazı unsurve izlerine rastlamak mümkün olduğu gibi (34) Islâm’mtoprak hukuku anlayışı da bu sistemi kurmaya müsait görünmektedir.Ayrıca bilhassa Selçuklu împaratorluğu’nda VezirNizâmülmülk’ün yapmış olduğu idâri ıslâhattan sonra bu imparatorlukta,askeri hizmet mukabili yapılmış olan ıktâ’lar, AnadoluSelçuklvftanna ve dolayısıyla OsmanlIlara ana hatlarıylabir timar örneği teşkil edebilecek bazı hususiyetler taşımaktaidi.OsmanlIlarda prensib olarak timar sahibi -ki buna sahib-iarz da denilmektedir- ne timan dahilindeki topraklann, ne debu timan işleyen köylünün, toprak sahibine veya devlete vermeklemükellef bulunduğu hak ve resimlerin mülkiyetine sahipdeğildir. Ancak muayyen hizmetleri yaptığı müddetçe, devleteait çeşitli vergileri kendi nam ve hesabına toplamak hakkındanfaydalanabilir. (35) Bununla beraber Osmanlı imparatorluğundaaskeri vazifelere bağlı dirliklerin hepsi aynı hususiyetlerihaiz değildi. Statüsü farklı toprak ve dirlikler de vardı,ezcümle:a) Eşkincilü mülkler veya mülk timarlarda devlet, türlühak ve resimleri toplama selâhiyetini timar sahibine, bütünhayatı boyunca ve ölümünden sonra da mirasçılan tarafındantam bir mülk olarak tasarruf edilebilecek bir gelir halinde