palladyum

palladyum (Pd), periyodik tablonun VIII.
grubunda yer alan kimyasal element. Gribeyaz
renkli, oldukça gevrek ve kolay
işlenebilen değerli bir metaldir. Platin metalleri
arasında en hafif ve erime noktası en
düşük olan palladyum özellikle alaşımlarda
ve katalizör olarak kullanılır.
Palladyum oda sıcaklığında atmosferden
etkilenmediğinden metal ve alaşım halinde
platin yerine mücevherlerde ve elektrik
kontaktlarmda, yaprak halinde de bezeme
amacıyla kullanılır. Oldukça az miktarda
palladyumun altınla oluşturduğu alaşım en
iyi beyaz altındır. Palladyumdan ayrıca
dişçilikte kullanılan alaşımlarda yararlanılır.
An haldeki metalin en çok kullanıldığı yer
telefon aygıtlarındaki elektrik kontaktlarıdır.
Baskı devresi elemanları da ya elektrikle
ya da kimyasal yolla palladyumla
kaplanır.
Doğal palladyuma ender olarak rastlanmakla
birlikte, çok az platin ve iridyumlu
alaşımları Kolombiya’nın Chocö ilinde,
Brezilya’nın Minas Gerais eyaletindeki Itabira’da,
SSCB’de Ural Dağlarında ve Güney
Afrika’da Transvaal’da bulunur. Ayrıca
yüzde 37 oranında palladyum içeren doğal
platinli alaşımlar da vardır. Palladyumu ilk
olarak 1803’te İngiliz kimyacı ve fizikçi
William Hyde Wollaston ham platinden
ayırmayı başardı. Palladyum çok sayıda
altın, gümüş, bakır ve nikel cevheriyle
birlikte de bulunur ve sanayide çoğunlukla
bakır ve nikel cevherlerinin arıtılması sırasında
yan ürün olarak elde edilir.
Palladyumun yüzeyi, doymamış organik
bileşiklerin hidrojenlenmesi gibi hidrojen
ve oksijen içeren kimyasal tepkimelerde
mükemmel bir katalizör işlevi görür. Palladyum
bu süreçte, uygun koşullar altında
hacminin 900 katı kadar hidrojen soğurarak
genleşir, sertliği ve dayanımı artar, gevrekliği
ise azalır. Oluşan metal ya da alaşım
benzeri hidrürden, sıcaklık arttığında ya da
basınç düştüğünde hidrojen yeniden açığa
çıkar. Hidrojen yüksek sıcaklıklarda palladyum
metalinin içinden hızla geçebildiğinden,
başka gazları geçirmeyen ısıtılmış palladyum
tüpleri yarıgeçirgen bir zar işlevi
görür ve hidrojenin arıtılmasında ya da
kapalı sistemlere hidrojen alıp verilmesinde
kullanılır.
Palladyum asitlerle, öbür platin grubu
metallerinin hepsinden çok daha kolay tepkimeye
girer. Nitrik asit içinde yavaş yavaş
çözünerek palladyum nitratı (Pd [NOs^),
sülfürik asitle tepkimeye girdiğinde de palladyum
sülfatı (PdSC>4’2H20) oluşturur.
Palladyumun +2 yükseltgenme durumunda
olduğu pek çok bileşiği elde edilebilir. Sıfır
ve -1-4 değerlikli olduğu birkaç bileşiği de
vardır. Geçiş metalleri arasında karbonla
bağ yapma eğilimi en güçlü olan palladyumdur.
Bütün palladyum bileşikleri kolaylıkla
bozunur ya da serbest metal haline indirgenirler.
Çok az miktardaki karbon monoksit
ve gaz halindeki olefinlerin varlığında bile
siyah renkli bir palladyum çökeleği oluştuğundan,
potasyum tetrakloropalladat IFnin
(K2PdCU) sulu çözeltisi bu gazların tanınmasında
duyarlı bir algılayıcıdır. Doğal
palladyum, palladyum-102 (yüzde 0,96),
palladyum-104 (yüzde 10,97), palladyum-
105 (yüzde 22,23), palladyum-106 (yüzde
27,33), palladyum-108 (yüzde 26,71) ve
palladyum-110 (yüzde 11,81) olmak üzere
altı kararlı izotopunun bir karışımıdır.
atom numarası
atom ağırlığı
erime noktası
kaynama noktası
özgül ağırlığı
değerliği
elektronların yerleşimi
46
106,40
I.552°C
2.927°C
II,97 (0°C’de)
2,4
2-8-18-18 ya da
(Kr)4d10