şırı ince yapı

aşırı ince yapı, spektroskopide, bir tayf
çizgisinin birkaç bileşene yanlması. Çekirdek
olaylanndan kaynaklanan bu yarılma,
girişimölçer adı verilen özel bir optik aygıt
kullanmaksızın, sıradan bir spektroskopla
gözlenemez. Tayf çizgisi yarılması ince yapıd
a ^ ), elektronlann spinal (kendi eksenleri
çevresindeki dönme) ve yörüngesel hareketlerinden
doğan kuvvetlerin etkileşmesinin
yarattığı enerji değişimlerinin sonucudur;
aşın ince yapıda ise bu olgu, elektronlann
yanı sıra çekirdeğin de kendi ekseni çevresinde
dönmekte oluşuyla açıklanmaktadır.
Atomun enerji durumlan, aralannda çok
küçük farklar bulunan enerjilere karşılık
gelen düzeylere aynlır. Her birine bir
kuvantum sayısı verilen bu enerji düzeyleri
kuvantalaşmış düzeyler olarak adlandınlır.
Bir elementin atomlan enerji yaydığında,
bu kuvantalaşmış enerji düzeyleri arasında,
aşın ince yapıyı ortaya çıkaran geçişler olur.
Atom ve kütle sayılan çift olan çekirdeklerin
spin kuvantum sayısı sıfırdır, bu nedenle
tayf çizgilerinde aşın ince yapıya rastlanmaz.
Öbür çekirdeklerin tayfında ise, aşın
ince yapının ölçülmesiyle çekirdek spini
hesaplanabilir.
Bir elementin atomlannın (izotoplannın)
kütleleri arasındaki farklılıklar da benzer
bir çizgi yanlmasına neden olur. Bu yanlmaya
izotop yapısı ya da izotop kayması adı
verilir. Bu tayf çizgileri de kimi zaman aşın
ince yapı olarak anılır, ama izotoplan sıfır
spinli (atom ve kütle sayılan çift) olan
elementlerde de bu çizgiler görülebilir.
Gerçek aşırı ince yapı göstermeyen izotop
yapılarına ender rastlanır.