İŞÇİLER ve İSLÂMl*)

İslâm işi ve çalışmayı, ferdin bir şeye mâlik ve sahip olmahakkını elde etmesinin asıl yolu olarak kabul etmiştir. AllahTeâlâ şöyle buyurur: «Yeryüzünü size boyun eğdiren O’dur;öyleyse yerin sırtlarında dolaşın, Allah’ın verdiği nzıktan yiyin;sonunda dönüş O’nadır.» (el-Mülk: 67/15). «İnsan için ancakçalıştığının (karşılığı) vardır.» (en-Necm: 53/39). Rasûlul-(s.a.) de: «Hiçbir kimse, elinin emeğiyle elde ettiğinden dahahayırlı bir ekmek yememiştir.», «Birinizin eline ipini alarakdağa gitmesi, odun getirip satması, bundan yiyip, hayır yapması,insanlardan dilenip istemesinden hayırlıdır.» buyurmuştur.İş (amel), beden veya fikirle emek vermek ve çalışmaktır.Bunun bedeli mal veya başka bir karşılıkla ödenecektir. İştenmaksad, dünya hayatında insanların ihtiyaçlarını karşılamakve refahlarını sağlamaktır.İslâm’ın işe ve çalışmaya verdiği yer ve değer o dereceyevarmıştır ki Rasûlullah (s.a.), Sa’d b. Mu’âz’m, çalışmaktan yarılmışellerini öpmüş, «Allah’ın ve Rasûlünün sevdiği el işte budur.»buyurmuştur. «Allah, iş ve meslek sahibi kulu sever»: ifadeside yine Rasûl-i Ekrem’e aittir.İslâm işçi ile işveren arasındaki ilişkileri düzenlemiş, işçiyeyüklenen işin onun güç sınırını aşmasını yasaklamış, işçininzorlanmamasını tavsiye etmiştir: «Allah bir kimseye, ancakgücünün yettiğini yükler.» (el-Bakara: 2/233). Rasûlullah buyuruyor:«Onlar (işçiler), Allah’ın elinizin altında kaldığı kardeşlerinizdirionlara yediklerinizden yedirin, giydiklerinizdengiydirin, güçlerini aşan şeyi yüklemeyin, yüklerseniz de yardımedin.»«Herkesten gücünün yettiği kadar» şeklindeki prensip, işçidennormal ve mutâd gücünü aşan bir işin istenemeyeceğiniifade eder. Aynı mevzûda Hz. Peygamber: «Size bir şeyi yapındediğim zaman, gücünüzün yettiği kadarını yapm.» buyurmuştur.İslâm’da kira hukuku (el-icârah) ile ilgili hükümler aynızamanda işçi işveren münâsebetlerini ince ve detaylı bir şekildetanzim etmiştir. Bu cümleden olarak iki tarafa «işin çeşidini,sarfedilecek emeği, işin vakit ve müddetini, ödenecek ücreti»önceden belirlemelerini emretmiştir.İşçiye, «işini iyi ve sağlam yapmasmı» buyurmuştur. Ücretalan yaptığı işten hesaba çekilecektir; hadîse göre: «Biriniz biriş yaptığı zaman Allah, onu mükemmel yapmasmı ister, bunusever.» İslâm iş hayatında hile ve ihmali de haram kılmıştır;Rasûlullah buyurmuştur ki: «Bize hile yapan, bizden değildir.»İslâm işçinin ücretini, sarfettiği emeğe paralel olarak tayinetmiştir. Hz. Peygamber: «Ecir, çekilen zahmete göredir.» buyurmuştur.Burada «ecir» den maksad ücrettir. Bir kudsî hadisde şöyle diyor: «Üç kimse, kıyamet günü beni karşüannda bulacaktır:1 — Benim nzam için (veya benim adıma) vermeyekalkışıp hiyanet eden. 2 — Hür bir inşam satıp parasını yiyen.3 — Bir işçiyi tutup işini yaptırdıktan sonra ücretini tam olaraködemeyen.» Bir âyette de şöyle buyuruluyor: «İnsanlann mal veücretlerini eksik vermeyin.» (el-A’r â f: 7/85)İslâm işçiye ücretinin sallanmadan ve geciktirilmeden verilmesinigerekli görmüştür; Rasûlullah’m (s.a.) : «Teri kurumadanişçiye ücretini ödeyiniz» emri bunun delilidir.Böylece İslâm, üretimi en verimli hale getirecek, toplumdagüven ve mutluluğu sağlıyacak sağlam kaidelerle, iş ve işçimeselelerini tanzim etmiş, yoluna koymuştur.Zamanımızda, bazı toplumlarda uygulanan emeklilik sistemiile emekli olurken ödenen kıdem veya hizmet tazminatı İslâm’damevcut değildir. Çünkü İslâm, ümmetin bütün ferdilerinintabii ihtiyaç ve haklannı, doğumundan itibaren hayatı boyunca;gerek gücü kuvveti yerinde iken ve gerekse yaşlanıpaciz hale gelince teminat altına almıştır. Ferde, ümmetin bircüz’ü, b i r p a r ç a s ı o l a r a k ü s t ü n b i r y e r v e r m i ş , o n u b u a n l a y ı şi ç i n d e h i m a y e e t m i ş t i r . R a s û l – i E k r e m ’i n i f a d e s i y l e : « M ü m i n l e r ,k a r ş ı l ı k l ı s e v g i , m e r h a m e t v e s a m î m i a l â k a b a k ı m m d a n b i r t e kv ü c u t g i b i d i r ; v ü c u d u n b i r o r g a n ı h a s t a l a n ı n c a d i ğ e r b ü t ü n o r ­g a n l a r d a u y k u s u z l u k v e a t e ş t e n m u z t a r i p o l u r .»İ s l â m f e r d l e r i n y i y e c e k , o t u r a c a k , g i y e c e k , u l a ş ı m , t e d â v î ,ö ğ r e n i m g i b i b ü t ü n t e m e l v e z a r û r i i h t i y a ç l a r ı n ı t e m i n a t a l t ı n aa l m ı ş , b u n l a n h ı r s ı z l ı k , d i l e n m e v e e l a ç m a y o l l a r ı y l a t e m i n e t ­m e y i y a s a k l a m ı ş t ı r . B u n a g ö r e y i y e c e k , m e s k e n v e g i y e c e ğ i n it e m i n d e n ö n c e l i k l e f e r d i n k e n d i s i s o r u m l u d u r . E ğ e r k e n d i s ib u n d a n â c i z o l u r v e t e m i n e d e c e k b i r b a ş k a k i m s e y e m u h t a çb u l u n u r s a s o r u m l u l u k a i l e s i n e i n t i k a l e d e r ; i k i n c i s ı r a d a m e ­s u l o l a n b u a i l e f e r d l e r i b a b a , d e d e , o ğ u l , t o r u n g i b i n a f a k a s ı n ıt e m i n i l e m ü k e l l e f o l a n y a k ı n l a n d ı r . N i t e k i m E b û S ü f y â n b .H a r b ’m e ş i H i n d , R a s û l u l l a h ( s .a .) ’e g e l e r e k , k o c a s ı n ı n c i m r io l d u ğ u n u , b u s e b e p l e k e n d i s i n i n v e ç o c u k l a n n ı n n a f a k a s ı n ıv e r m e d i ğ i i ç i n o n u n h a b e r i o l m a d a n m a l ı n d a n a l m a k m e c b u r i ­y e t i n d e k a l d ı ğ ı n ı i n t i k a l e t t i r m i ş v e ş i k â y e t t e b u l u n m u ş t u .E f e n d i m i z ş ö y l e b u y u r d u l a r : « E b û S ü f y â n ’m m a l ı n d a n , s a n a v eç o c u k l a r ı n a , n o r m a l ö l ç ü d e y e t e c e k k a d a n n ı a l .»B u n a g ö r e u s û l v e f ü r û d a n o l a n a i l e y a k m l a n n a , i ç l e r i n d e nm u h t a ç h a l e g e l m i ş b u l u n a n k i m s e l e r i n n a f a k a s ı n ı t e m i n e t ­m e k İ s l â m î b i r v e c î b e d i r ; y e t e r k i o n l a n n d a b u n a g ü ç v e i m -k â n l a n m ü s â i t b u l u n s u n .F e r d b i z z a t i h t i y a ç l a n n ı t e m i n d e n â c i z h a l e g e l i r , y a k ı n l a -n d a b u n u t e m i n e g ü ç y e t i r e m e z v e y a y a k ı n l a n b u l u n m a z s ab u t a k d i r d e d e v l e t o n a , y a p a b i l e c e ğ i v e b ö y l e c e i h t i y a ç l a n n ık a r ş ı l a y a b i l e c e ğ i b i r i ş b u l m a k d u r u m u n d a d ı r .R a s û l – i E k r e m ’e b a ş v u r a r a k i h t i y a ç i ç i n d e b u l u n d u ğ u n u v eç a l ı ş a b i l e c e ğ i n i b i l d i r e n b i r k i ş i y e O ’n u n i k i d i r h e m v e r e r e k i pv e b a l t a a l m a s ı n ı s ö y l e d i ğ i v e o n u n d a b u n l a n a l ı p o d u n c u l u ky a p a r a k i h t i y a c ı n ı k a r ş ı l a d ı ğ ı b i l i n m e k t e d i r .H a l î f e Ö m e r b . e l – H a t t â b , f a r z n a m a z ı n ı n v a k t i d ı ş ı n d a k ib i r z a m a n d a m e s c i d e g i r m i ş v e A l l a h ’a d u â e t m e k t e o l a n i k ik i ş i g ö r m ü ş t ü ; a r a l a n n d a ş u k o n u ş m a g e ç t i :— B ü t ü n i n s a n l a r i ş l e r i n i n b a ş m a g i t m i ş k e n s i z b u r a d an e y a p ı y o r s u n u z ?— B i z A l l a h ’a t e v e k k ü l e d e n , O ’n a g ü v e n e n k i m s e l e r i z .— ( S e r t b i r ş e k i l d e a z a r l a y a r a k ) S i z ö y l e d e ğ i l , ö y l e g ö r ü ­n e n k i m s e l e r s i n i z ; b i l m i y o r m u s u n u z k i g ö k t e n a l t m v e g ü m ü şy a ğ m a z !H a l î f e b u n u s ö y l e d i k t e n s o n r a o n l a r ı m e s c i t t e n ç ı k a r m ı ş