A N A Y A S A M A H K EM ES İ

Kanunların, kânun hükmündeki kararnâmelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüğünün anayasaya şekil ve esâs bakımından uygunluğunu denetleyen mahkeme. Anayasa değişikliklerini ise sâdece şekil bakımından inceler ve denetler. Anayasa Mahkemesi, ilk defâ 1961 anayasası (madde: 145-152) ile hukûkum uza girmiş, 1971’de bâzı değişikliklere uğramıştır. 1982 anayasasında da yer alan Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkileri yeniden tanzim edilmiştir. Anayasa Mahkemesi on bir asil üye ve dörl yedek üyeden kurulur. Cumhurbaşkanı, iki asil ve iki yedek üyeyi Yargıtay, iki asil bir yedek üyeyi Danıştay, birer asil üyeyi Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdâre Mahkemesi ve Sayıştay genel kurullarınca kendi başkan ve üyeleri arasındar üye tam sayılarının salt çoğunluğu ile her bos yer için gösterecekleri üçer aday içinden; bir asi üyeyi ise Yüksek Öğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan Yüksek Öğretim Kurumlan öğretiır üyeleri içinden göstereceği üç aday arasından üç asil ve bir yedek üyeyi ise üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından seçer. Anayasi Mahkemesi, asil üyeleri arasından gizli oyla vf üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl içir bir başkan ve bir başkan vekili seçer. Üyejer, as lî görevleri dışında resmî veya özel hiç bir göre\ alamazlar. Altmış beş yaşını doldurunca emekli ye ayrılırlar. Görev ve yetkileri: Kânunların, kânun hük mündeki kararnamelerin ve TBMM iç tüzüğü nün anayasaya şekil ve esas bakımından uygun luğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sâ dece şekil bakımından inceler ve denetler. Cumhuriyet Başsavcılığının açacağı dâvâ üzerine siyasî partilerin kapatılmasını karâra bağlar. Olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kânun hükmündeki kararnâmelerin anayasaya aykırılığı için Anayasa Mahkemesine dâvâ açılamaz. Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdâre Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı vekilini, Hâkimler ve Savcılar yüksek kurulu ve Sayıştay Başkanı ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Dîvan sıfatıyla yargılar. Anayasa mahkemesine iptal dâvâsı açabi- lenler: Cumhurbaşkanı, iktidar ve anamuhalefet partileri meclis grupları, TBMM üye sayısının en az beşte biri tutarındaki üyeler. İktidarda birden fazla siyâsî partinin bulunması halinde, iktidar partilerinin dâvâ açma hakkını en fazla üyeye sahip olan parti kullanır. Dava açma süresi: İptâli istenen kânun, kânun hükmündeki kararnâme veya içtüzüğün Resmî Gazete’de yayınlanmasından başlıyarak altmış gün sonra düşer. Anayasa Mahkemesinin kararlan kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kânun veya kânun hükmündeki karamâmenin tamamını veya bir hükmünü iptâl ederken, kânun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. (Anayasa 146-153).