Aksaray (kent)
Aksaray ilinin merkezi. İç Anadolu Bölgesi nde,Melendiz dağlarından inerek Tuz gölünün güneyindeki bataklık alanda sona eren Melendiz çayının (bu çayın başlangıç kesimine Ihlara deresi adı verilir) ovaya çıktığı yerde kurulmuş olan Aksaray kentinin nüfusu 90 698’dir.
Tarih. Aksaray kentinin kurulduğu yerde Eskiçağ’da bulunan Garsauraadlı kentin İ.Ö. III. binyılda kurulan Hitit merkezi Karsaura’yla aynı kent olduğu sanılmaktadır. Kapadokya krallarından Arkhaleos tarafından yeniden kurulan, kurucusunun adından ötürü Arkhelais denilen bu kent, Anadolu Selçukluları tarafından fethinden sonra, İzzettin II Kılıçarslan’ın yaptırdığı yapıtlarla adeta yeniden kuruldu; ortasında yapılan görkemli saraydan ötürü “Aksaray” adı verildi. Anadolu Selçukluları döneminde iki önemli kültür merkezi olan Konya ve Kayseri kentlerini birbirine bağlayan ana yol üstünde gelişen Aksaray, Anadolu Selçukluları devletinin dağılmaya başlamasıyla, Karamanoğullarının egemenliği altına girdi. Osmanlılar ile Karamanoğulları arasındaki siyasal savaşımdan etkilenip, Yıldırım Bayezit döneminde Os- manlı topraklarına katıldı (1397). Ankara Savaşindan (1402) sonra, yeniden Karamanoğullarına geçip, 1468’de Fatih Sultan Mehmet, Karamanoğulları Beyliği ‘ne son verince, kesinolarakOsmanlı topraklarına katıldı. Bu arada kentte yaşayanların bir bölümü İstanbul’a yerleştirilip, İstanbul’da bu göçmenlerin yerleştirildiği semte de Aksaray adı verildi. XVI. yy. başlarında semt sayısı 36, nüfusu yaklaşık 5 000 olan Aksaray’ın XIX. yy. sonunda semt sayısı 41 ‘e, nüfusu 9 500’e yükseldi. Halıcılık ve dokumacılık önemli ölçüde gelişti. Osmanlı yönetimi örgütü içinde önceleri Karaman eyaletine bağlı bir sancak merkezi olan Aksaray, XIX. yy’ın ortalarından başlayarak, Niğde’ye bağlı bir kaza merkezi oldu. Eski önemini yitirip, nüfusu 3 000 – 3 500’e kadar düştüyse de, XIX. yy’ın sonunda yeniden 4 000 – 5 000’e yükseldi.
GÜNÜMÜZDE AKSARAY
Cumhuriyet döneminin başlarında il merkezi olan Aksaray, kısa süre sonra yeniden bir ilçe merkezi yapılarak (1922) Niğde iline bağlandı. 1927 sayımında 7 339 olan nüfusu, 1950’ye kadar 10 000’i aşamadı. 1950’de 10000’i (10 966), 1970’te 30 000’i (30 138), 1985’te 80 000’i aşıp (81 056), bu hızlı gelişmenin sonucunda, 1989’da çıkarılan 3 578 sayılı yasayla kurulan aynı adlı yeni ilin merkezi oldu. 1990 nüfus sayımında nüfusu 90 000’i de aştı. Aksaray kenti, Kayseri’yi Nevşehir üstünden Konya’ya bağlayan karayolu ile Adana-Ankara yolunun kavşak noktasında önemli bir pazar yeridir. Ihlara vadisini görmeye gelen turistler için bir konaklama yeri rolü oynamaya da başlamıştır. Halı dokumacılığının yanı sıra tarıma dayalı sanayi kuruluşlarının kurulmasıyla hızla gelişmektedir.
