ANİLİN

ANİLİN; Alm. Anilin, Fr. Aniline, İng. Aniline.
Kauçuk, boya, eczâ, patlayıcı madde yapımında ve
daha birçok endüstride geniş ölçüde kullanılan organik
bir madde. Havada kahverengiye dönüşen,
renksiz, yağımsı, zehirli, tadı acı, kokusu hoş bir sıvıdır.
184,4 derecede kaynar ve -6 derecede donar.
Anilin 1826’da Otto Unvérdorben tarafından
Indigo denilen kimyevî maddenin bozunma ürünleri
arasında keşfedildi. Anilin ismi indiogonun
Sanskritçe karşılığından gelir.
1856 yılında William H. Perkin ham anilinin
kromik asitle reaksiyonundan kinin elde etmek
isterken leylak renginde ilk sentetik boyayı elde etti
ve böylece anilin, ilk defâ ticârî maksatla kullanılmaya
başlandı.
Anilin üretiminin yaklaşık % 65’i kauçuk veya
lastik üretiminde (işlemi hızlandırmak, lastiğe
uzun bir ömür ve iyi bir kalite vermek için) kullanılır.
Diğer kullanma sahaları ise değişik renk-,
lerde boya (anilin boyalar), vernik, mürekkep ve
.fotoğraf malzemesi yapımıdır. Anilin bütün sülfo
ve diğer bâzı ilâçların temel maddesi olup aynı zamanda
birçok roket yakıtının bileşenlerinden biridir.
A
nilin, kömürün damıtılması sonucu meydana
gelen ürünlerde bulunduğundan, anilini ihtivâ
eden boyalar, kömür katranı boyaları diye adlandırılır.
Anilinin ticârî üretimi hemen hemen tamâmen
benzenden yapılır. Benzen molekülündeki
(C6H6) bir hidrojen atomu yerine NH2 getirilerek
anilin (C6H5NH2) elde edilir.
Hâlâ kullanılan orijinal bir üretim metodunda
önce nitrobenzen (C6H5N 0 2) elde edilir ve bu bileşik
indirgenerek aniline dönüştürülür. Bu maksatla
benzene nitrik asit ve sülfirik asit ilâve edilerek
nitrobenzen meydana getirilir. Bundan sonra
buna, hidroklorik asit gibi bir katalizör mevcudiyetinde
demir parçacıkları ve sıcak su ilâve edilerek
işlem tamamlanır.
Anilin elde etmek için bir başka metod daha
vardır. Önce, benzen ile bakır bir klorür (Cu2Cl2)
ve bakır bir oksit (Cu20 ) karışımı yüksek basınçta
ısıtılarak benzen klorür elde edilir. Benzen klorüre
yüksek basınç ve sıcaklıkta katalizör vâsıtasıyla
amonyak etki ettirilerek anilin elde edilir.
Anilin baskı: Anilin mürekkeplerin mumlu
kâğıt, plastik, metal levha gibi emici olmayan yüzeylere
uygulanmasina dayanan kabartma baskılara
denir. Baskı mürekkebi, alkolde, gomalakta veya
benzer türde herhangi bir uçucu maddede çözünmüş
pigmentleri ihtivâ eden bir çözeltidir. Hızla
buharlaşarak kuruduğu ve besinlerle doğrudan temas
eden ambalaj baskılarında kullanılmasında
mahzur bulunmadığından tercih edilmektedir. Baskı
işleminde, silindire sarılan esnek kauçuk kalıplardan
faydalanılır.
Anilin zehirlenmesi: Anilin buharlarının teneffüs
edilmesi veya deriye temâsı ile ortaya çıkan
kronik (sürekli) zehirlenme durumu. Burada kanda
alyuvarların oksijen taşıyan maddesi hemoglobinin
yapısı değişir. Dudak, kulak, burun gibi uç
noktalar morarır. Yürüyüş bozuklukları (sarhoş
gibi yürüme), yüzde solukluk ve başağrısı gibi
belirtiler görülür. Daha çok anilin fabrikaları işçilerinde
rastlanır. Koma durumu olursa, açık havaya
çıkartılmalı, oksijen koklatılmak ve sûni solunum
yaptırılmalıdır.