BATRÛCt

modem astronominin kurucusu. Asıl adı, Ebû Câfer Nûreddîn Ebû İshak el-Batrûcî el- İşbili’dir. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. Kurtuba’nın kuzeyinde, Pedroches şehrinde doğduğu tahmin edilmektedir. İspanya’daki İş- bil’de (bugünkü adıyla Seville) yaşadığı için, El- İşbilî lakabıyla meşhûr oldu. Meşhûr tabiplerder İbn-i Tufeyl’in talebeliğini yaptı. Hayâtı hakkında daha fazla bilgiye kaynaklarda rastlanamamıştır 1217 (H. 614) yılına kadar yaşadığı bilinmektedir El-Batrûcî, İslâm ve Lâtin dünyâsının astronomi sâhasında büyük bir âlimi olarak tanınmıştır Avrupalı bilim adamları üzerindeki tesiri çok olduğundan, Batı dünyâsı onun ismini; Lâtince olarak Alpetrazius şeklinde değiştirdi ve bu isimle tanıdı El-Batrûcî’nin tek bilinen kitabı Kitâb fi’l- hey’e (Astronomi Prensipleri) olup, Arapçadır Eserini, 1185 yılından kısa bir süre sonra bitirdi Tesiri asırlarca devâm eden bu kitap, Hıristiyan ve Yahûdîlerce kaynak kabûl edildi. El-Batrûcî’nin eseri incelendiğinde, onun geniş bir târih ve astronomi bilgisine sâhib olduğu görülür. Astronomiyi; zamânın önde gelen Müslümar astronomi bilginlerinden El-Bettânî, Ez-Zerkâl ve Câbir bin Eflah’ın kitaplarından öğrendi. Batrûcî, Kur’ân-ı kerîmdeki astronomi ile ilgil âyetlere husûsî bir ilgi gösterdi. İbn-i Bacce ile başlayıp, Zerkâlî, Câbir bin Eflah, İbn-i Tufeyl ve İbn-i Rüşd ile devâm eden Batlemyüs astronomi sinin tenkidi, Batrûcî ile olgunluk noktasına ulaş tı. Bu büyük astronomi âlimi, yalnız Batlemyüs’ı tenkidle kalmamış, bugünkü modem astronominir temeli kabûl edilen Kopemik’in ve daha pekçok ba
Meşhur İslâm kahramanı Seyyid Battal Gâzinin türbesinin de bulunduğu, Eskişehir’in Seyitgazi ilçesindeki külliyesi.
Seyyid Battal Gazinin kabri (sağda)
Peygamber efendimizin sülâlesinden geldiğini kabul etmiş ona seyyid sıfatını vermekten çekinmemiştir. Çeşitli kaynaklar 742-43 (H.121-123) yılında öldüğünü kaydederler. Anadolu’da İslâmiyet için canla başla savaşması, İslâm ruhuna bürünerek onunla şekillenmesi hayâtının destanlaşmasına sebeb olmuş ve Anadolu Türklüğünün yanı sıra, bütün Türk dünyâsına Seyyid Battal Gâzi Destanı’nı kazandırmış, böylece Türk kültür târihi içinde, müessir bir yer tutmuştur. Şahıs olarak destanının yanında Türk halk şiirine de geniş bir şekilde konu teşkil etmiştir. Hacı Bektaş Velî hazretlerinin bile onun makamını ziyâret ettiği Velâyetnâmesi’nde zikredilmiştir. Hattâ Evliyâ Çelebi, İstanbul’daki Kız Kulesi’nin, Kral Kantur’un kızını Battal’dan korumak için onun Şam’da bulunduğu bir zamanda yaptırdığım yazmıştır. Bilindiği gibi bu alperenler devrinde kayser kızları, İslâm savaşçılarına gerekli kolaylıkları gösterirler ve kalelerin içten fet- hedilmesini sağlarlardı. Anadolu dışında muhtelif yerlerde menkıbelerine rastlanan Seyyid Battal Gâzi, bugün halk arasında anlatıldığı gibi filim ve tiyatroya da konu olmuştur. Battalnâme, İslâm rûhu ile dolu Anadolu Türklerinin eseri olmakla birlikte, târihî temeller üzerine kurulmuştur. İslâm dîninin ve İslâm medeniyetinin unsurları açık bir şekilde eserde göze çarpmaktadır. Battalnâme’nin esas fikri tamâmiyle dînîdir. Ayrıca İran geleneklerine de rastlanmaktadır. Bu ise mensûb olunan ortak kültürün tabiî bir neticesidir. Eserin asıl konusu İslâm-Bizans mücâdelesinden doğmuştur. Emevî, bilhassa Abbâsî ordularında Türklerin oynadığı rol düşünülünce Bizans hudutlarında ve İslâm ordularında yaşayan Türkler arasında böyle menkıbelerin varlığını kabul et
mek gerekir. Battalnâme’de, sınırlı da olsa, eski destan üslûbunu hatırlatan bâzı kısımlar vardır. Eserdeki masal unsurlarının çoğu perilerin ve devlerin bulunuşu, ayrıca halkıyât izlerine pek fazla rastlanması eserin gerçek bir halk destanı olduğunu göstermektedir. Kısacası Seyyid Battal Gâzi Destânı şehirlerde yaşayan Müslüman ve medenî Türkler arasında ortaya çıkmıştır. Manzum ve mensur olarak yirminin üstünde yazması bulunan eser, üzerinde yerli ve yabancı araştırıcılar çeşitli yönlerden incelemeler yapmışlardır.