DALAK

DALAK; Alm. Milz (f), Honigwabe (f), Fr. Rate
(f), İng. Spleen. Diyaframın altında, karın boşluğunda,
yaklaşık bir yumruk büyüklüğünde yumuşak
bir organ. Dalak, dolaşım sistemine bağlı bir
çıkmaz sokağa benzetilebilir. Kan, dalak içerisindeki
geniş kanallar ve damarlar sisteminde yol
alırken, dalak hücreleri ile muhatap olur. Dalak,
kan fizyolojisi ile yakından alâkalıdır. Dalağın
vücut savunmasında aldığı rol büyüktür.Dalağın bilinen fonksiyonları:
Kırmızı kan hücreleri yapımı: Anne karnındaki
ceninde (embriyonda) alyuvarların yapıldığı
yer dalaktır. Normalde doğumdan sonra kemik
iliği bu görevi dalaktan devralır. Kemik iliğinin çalışmadığı
veya başka dokularla (kanser dokusu) istilâ
edildiği durumlarda dalakta yeniden alyuvar
yapım görevi başlayabilir.
Kan temizleyicisi olarak dalak: Vücudun
savunma sisteminin işine paralel olarak dalak da
vücudun mikroplara karşı koymasında rol aynayan
hücreler yapar. Ayrıca mikroorganizmalara karşı
koyacak özel maddelerin, yâni antikorların yapımında
da dalağın vazifeleri vardır.
Akyuvar yapımı: Dalak, akyuvarların bir çeşidi
olan lenfositleri yapar.
Kırmızı hücrelerin yıkımı: Yaşlanan alyuvarlar
ve şekilleri normalin dışında olanlar, büyük
dalak hücreleri tarafından alınır ve parçalanır.
Kan deposu olarak dalak: Kediler, köpekler
ve diğer memelilerde dalak, kırmızı kan hücrelerini
depolar. Büyük enerji gerektiren durumlarda, büyük
kanamalarda dalak kasılarak dolaşım sistemine
bol miktarda kan verilir. İnsanlarda da dalağın
bu görevi yaptığı yıllarca söylenmiş olmasına rağmen
bugün bunun gerçek olmadığı bilinmektedir.
Hastalıklarda dalak: Büyük bir dalak bir
çok hastalığın seyrinde görülür.Kan hastalıkları,doğum metabolizma hastalıkları, sıtma gibi bâzı
infeksiyon hastalıkları ve daha birçok hastalık
dalağı büyütür. Sıtmada dalak büyüklüğü o derece
karakteristiktir ki, bir bölgede sıtma yaygınlığını
ölçmede dalak büyüklüğü ölçü olarak kullanılabilir.
Dalak çıkarılırsa kişi ölmemektedir, yâni dalaksızlık
hayatla bağdaşan bir durumdur. Kan hücrelerinin
aşırı derecede azaldığı durumlarda, büyüyen
dalağın hastayı çok rahatsız ettiği bâzı hastalıklarda
dalak çıkarılarak hastanın rahatlaması