II — VÂDE FARKI

İmam Mâlik Hadîsin şümûlüne giren örneklerden birisi olarak bunu da zikrettikten sonra şöyle diyor: Bir adam bir malı ya peşin on dinara yahut da vâdeli onbeş dinara diye satın alsa —satış, satm alanın bu iki bedelden birisini tercih etmesine bırakılarak sona erse— bu uygun ve caiz olmaz; çünkü on dinan tehir etse vâdeli onbeş dinar olur, peşin verse vâdeli onbeş dinan peşin on dinara almış olur. (31) B u r a d a g e ç e n « y a p e ş i n o n d i n a r a , y a h u d d a v e r e s i y e o n ­ b e ş d i n a r a b i r m a l s a t m a l s a » i f â d e s i b i r ç o k m e t i n d e a ç ı k l a m a ­ s ı z g e ç m i ş v e y a n l ı ş a n l a m a y a s e b e p o l m u ş t u r . H a l b u k i b u i f â ­ d e d e n m a k s a t v â d e f a r k ı i l e t e k f i a t ü z e r i n d e n y a p ı l a n s a t ı ş ı m e n e t m e k d e ğ i l d i r . H e m e n a r k a s ı n d a n g e l e n : « i k i f i a t t a n b i r i s i i l e m ü ş t e r i n â m m a k e s i n l e ş m i ş o l a r a k » i f â d e s i b u a n l a y ı ş a m â ­ n i d i r v e m a k s a d : i k i b e d e l d e n b i r i s i n e k a r a r v e r i l m e d e n p a z a r ­ l ı ğ ı b i t i r m e k d e m e k t i r ; c a i z o l m a m a s ı b u ş e k l e b a ğ l ı d ı r ; o n d i ­ n a n o n b e ş d i n a r i l e d e ğ i ş m e d u r u m u d a b u ş e k l e m a h s u s t u r . V â d e l i v e y a p e ş i n o l m a y a ö n c e d e n k a r a r v e r i l d i ğ i t a k d i r d e , o n ­ b e ş d i n a r a d a h i o l s a a l m a n « m a l » , ö d e n e n « p a r a d ı r » v e p a r a i l e p a r a n ı n m ü b â d e l e s i b a h i s m e v z û u o l m a d ı ğ ı n d a n r i b â t a h a k ­ k u k e t m e z . Ş i m d i b u a n l a y ı ş ı m ı z ı n d e b i l e r i n i v e r e l i m : a ) e l – B â c î M u v a t t a ’ ş e r h i n d e ş u a ç ı k l a m a y ı y a p ı y o r : B u s a t ı ş ı n f â s i d o l m a s m m s e b e b i b e d e l l e r d e n b i r t e k i n e k a r a r v e ­ r i l m e d e n b i t i r i l m i ş o l m a s ı d ı r . İ b n ü ’l – M e v v â z ’m İ m a m M â l i k ’t e n n a k l e t t i ğ i n e g ö r e h e r i k i t a r a f d a m u h a y y e r o l u r s a y a n i b e d e l ­ l e r d e n b i r i s i y l e a l ı p a l m a m a k t a s e r b e s t k a l ı r s a (32) s a t ı ş c â – i z d i r . . . İ s â , İ b n ü ’l – K a s ı m ’d a n ş u a ç ı k l a m a y ı d a n a k l e t m i ş t i r : K o n u ş m a î c â b v e k a b u l ş e k l i n d e o l m a z s a d a p a z a r l ı k ş e k l i n d e o l u r s a ; y a n i m ü ş t e r i « ş u m a h n k a ç a d ı r ? » d i y e s o r d u ğ u n d a s a ­ t ı c ı « p e ş i n b i r d i n a r » d e r ; m ü ş t e r i « v â d e l i k a ç a v e r i y o r s u n ? » d e d i ğ i z a m a n « i k i d i n a r a » d e r v e m ü ş t e r i d e b u i k i f i a t t a n b i ­ r i s i n e k a r a r v e r i p s a t m a l ı r s a b u c a i z d i r . (33) b ) İ m a m M â l i k ’i n t a l e b e s i a r a s m d a m ü m t â z b i r y e r i b u ­ l u n a n İ b n ü ’l – K a s ı m i l e ö ğ r e n c i s i K a d î S e h n û n a r a s m d a ş u k o ­ n u ş m a g e ç i y o r : S e h n û n :